ไม่ใช่การปฏิเสธการกระทำเพื่อตัวคนเดียว หรือเพื่อกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งโดยเฉพาะ

ศิลปะนั้นแต่เดิมก็เป็นการกระทำส่วนตัว และไม่อาจมีผลงานใดที่ทำให้ทุกคนพึงพอใจได้

แต่ถ้าหากต้องการแสดงผลงานให้ใครสักคนได้เห็น อย่างน้อยที่สุดก็ต้องวางสะพานไว้ระหว่างพวกเขากับผลงาน

ไม่ว่าจะเป็นสะพานเหล็กที่มั่นคง หรือเป็นเพียงหินที่วางไว้ข้ามน้ำ

หากไม่มีแม้แต่ความพยายามแบบนั้น แต่กลับหวังให้ใครสักคนว่ายน้ำข้ามมาเอง นั่นคือความเขลา

หากผู้ชมได้มาหาแล้ว งานที่เหลือคือหน้าที่ของศิลปิน ท่าทีอวดภูมิไม่อาจสร้างนิทรรศการที่ดีได้

“ฮุนอา”

เสียงคุ้นเคยเรียกผม

คิมจีอู

ไม่คิดว่าเธอจะมาถึงเร็วขนาดนี้ ทั้งที่น่าจะยังอยู่ในงานแถลงข่าว

“คุณปู่ล่ะครับ?”

“แค่เช็กเรื่องที่ต้องจัดการนิดหน่อยแล้วก็ออกมาอยู่แล้ว ยังไงก็สัมภาษณ์เดี่ยวไม่ได้อยู่ดี”

ก็จริง คนเยอะขนาดนั้น คงไม่สามารถถามคำถามได้มาก

“ไม่เป็นไรใช่ไหม?”

ถามชาชีฮยอน

“อือ จะเดินดูรอบ ๆ สักหน่อย”

“โอเค เดี๋ยวจะติดต่อไปนะ”

ผมบอกว่าจะใช้เวลาประมาณ 30 นาที แล้วจึงไปที่ห้องประชุมของพิพิธภัณฑ์ศิลปะโซลพร้อมกับคิมจีอู

เธอเป็นคนสดใสอยู่แล้ว แต่วันนี้ดูสดใสเป็นพิเศษ

“มีเรื่องดี ๆ เหรอครับ?”

“แน่นอน ก็เป็นนิทรรศการเดี่ยวของศิลปินโกซูยอลนี่นา”

แค่เธอดีใจขนาดนี้เพียงเพราะคุณปู่จัดนิทรรศการ ก็ทำให้ผมรู้สึกดีตามไปด้วย

ถึงจะชอบผลงานของคุณปู่ แต่เท่าที่เฝ้าดูมา เธอรักศิลปะโดยรวม

คงจะดีใจที่นิทรรศการศิลปะได้รับความสนใจมากขนาดนี้

“แถมดูเหมือนจะได้โบนัสด้วยนะ”

“โบนัสเหรอครับ?”

ผมเข้าใจว่าเป็นเงินรางวัลตามผลงาน

แม่กับพ่อก็ชอบมากเวลาที่ได้โบนัส

จำได้ว่าเคยดูพวกเขาซื้อเครื่องเล่นเกมกับไม้กอล์ฟด้วยความดีใจ ตอนนั้นผมดูดขวดนมไปด้วย

“ใช่ ขึ้นอยู่กับยอดวิวของบทความน่ะ”

“……เพราะรูปเมื่อวานใช่ไหมครับ?”

เยฮวาเป็นสำนักข่าวเล็ก ๆ

บทความของคิมจีอูที่โพสต์ผ่านเว็บไซต์พอร์ทัลมีคนอ่านมากที่สุดก็เป็นบทความเกี่ยวกับผมในช่วงหลัง

“อ่า ฮะฮะ”

คิมจีอูหัวเราะเขิน ๆ

“เฮ้อ”

ก็ใช่

ยังไงก็หลีกเลี่ยงไม่ได้แล้วเพราะผลงานของคุณปู่ ผมจึงไม่อาจต่อต้านอะไรได้อีก

ยอมรับมันเถอะ

ถึงจะอายและน่าเขิน แต่ถ้าคนพวกนั้นมองว่าผมน่ารัก มันก็อาจเป็นสิ่งที่ใช้ประโยชน์ได้

เพราะถึงผมจะว่า ยังไงหน้าผมก็น่ารักอยู่แล้ว

“ถ้าได้เงินเยอะ ๆ แล้วจะทำอะไรเหรอครับ?”

“จะรวมกับเงินสำหรับเที่ยวพักร้อน แล้วก็เงินเก็บ ไปเที่ยวซะหน่อย”

“ดีจังเลยครับ”

“ใช่ไหมล่ะ จะไปที่ที่ไม่เคยไปก่อน เริ่มจากเวียนนา”

“ออสเตรียเหรอครับ?”

เพราะเอ่ยชื่อเมืองที่คุ้นเคยออกมา ผมจึงถามย้ำ แล้วเธอก็พยักหน้าแรง ๆ

ถ้าพูดถึงกรุงเวียนนา ประเทศออสเตรีย ก็ต้องนึกถึงดนตรี

โยเซฟ ไฮเดิน, โวล์ฟกัง อมาเดอุส โมซาร์ท, ลุดวิก ฟาน เบโธเฟน ฯลฯ เป็นที่ที่เหล่าผู้ยิ่งใหญ่เหล่านี้ซึ่งกลายเป็นตำนานไปแล้วตั้งแต่ตอนที่ผมยังใช้ชีวิตในชื่อวินเซนต์อยู่

“ไม่คิดเลยว่าเธอจะชอบดนตรีด้วย”

“อืม……ก็ชอบอยู่ แต่ไม่ได้ไปเพราะเรื่องนั้นหรอก”

“แล้วไปเพราะอะไรเหรอครับ?”

“แน่นอนว่าตั้งใจจะไปดูภาพวาดสิ”

ผมพยายามนึกว่าออสเตรียมีจิตรกรชื่อดังคนไหนบ้าง แต่ก็ไม่คิดถึงใครได้เลย

“จะไปดูภาพอะไรเหรอครับ?”

“คลิมท์”

“คลิมท์?”

“อือ กุสทัฟ คลิมท์ ไม่รู้จักเหรอ?”

“ไม่ครับ”

คิมจีอูเบิกตากว้างอย่างตกใจ พอเห็นปฏิกิริยาที่เกินคาดของเธอ ผมเองก็รู้สึกประหลาดใจ

“ไม่รู้จักจริง ๆ ครับ”

“ไม่น่าเชื่อเลย ทำไมถึงไม่รู้จักคลิมท์ล่ะ”

คิมจีอูค้นกุสทัฟ คลิมท์ในอินเทอร์เน็ตแล้วเปิดภาพให้ดู ชายในภาพมีหนวดมากกว่าผมเสียอีก กำลังนั่งอยู่

เขาเกิดปี 1862 เท่ากับว่าใช้ชีวิตในยุคเดียวกับผมที่เกิดในปี 1853

“เขาเป็นคนยังไงเหรอครับ?”

“เป็นคนที่ส่งอิทธิพลต่อจิตรกรมากที่สุด แต่ไม่ทิ้งร่องรอยไว้ในงานของใครเลย”

“หมายความว่ายังไงเหรอครับ?”

“โดยปกติแล้วถ้ามีจิตรกรยิ่งใหญ่มาก ๆ ปรากฏขึ้นมา ผลงานของจิตรกรคนอื่นก็มักจะมีร่องรอยของเขาติดมาด้วยใช่ไหมล่ะ”

สิ่งที่เรียกว่านิยมศิลปะก็เกิดจากแบบนั้นแหละ

“แต่คลิมท์น่ะ...จะว่าไงดี เขาวาดภาพแบบที่ไม่มีใครสามารถเลียนแบบได้อีก ด้วยความหมายแบบนั้นถึงส่งอิทธิพล แต่ไม่มีร่องรอยหลงเหลืออยู่เลย”

“ฟังไม่เข้าใจเลยครับ ถ้าเป็นภาพที่ดี ทำไมจะเลียนแบบไม่ได้ล่ะครับ?”

ลองนึกถึงจำนวนคนที่พยายามใส่แสงแบบของมอแนกับมาแนลงในภาพหลังจากที่พวกเขามีชื่อเสียง จะเข้าใจได้ง่าย ๆ เลย

“เพราะเขายอดเยี่ยมเกินไป? หรือควรจะเรียกว่าเพราะเขามีเอกลักษณ์จัดจ้านเกินไปดีนะ เป็นจิตรกรแบบนั้นแหละ”

จากคำอธิบายของคิมจีอู ก็ดูเหมือนจะเป็นบุคคลที่ยิ่งใหญ่จริง ๆ

ถึงจะเคยอยู่แต่ในต่างจังหวัดเลยไม่ค่อยรู้เรื่องโลกภายนอก แต่ไม่น่าจะไม่รู้จักบุคคลระดับนั้น

แต่อีกมุมหนึ่ง ถ้าคิดว่าตอนที่ผมตายเขายังอยู่ในช่วงวัยยี่สิบต้น ๆ ก็คงไม่แปลกนักที่จะไม่เคยได้ยินชื่อเขามาก่อน

“มีผลงานไหนอยากแนะนำไหมครับ?”

“เยอะมากเลย อย่างแรกก็ The Kiss ที่ดังที่สุด แล้วก็ Judith ก็ดี วาดดอกทานตะวันด้วยนะ ถ้าเอาไปเทียบกับแวนโก๊ะจะสนุกดี”

“ดอกทานตะวันเหรอครับ เป็นยังไงเหรอ?”

“เดี๋ยวก่อน คำถามมันต้องฉันเป็นคนถามไม่ใช่เหรอ ทำไมกลายเป็นเธอถามฉันล่ะ”

ในจังหวะที่ผมเริ่มรู้สึกสนใจ คิมจีอูก็ส่ายหัว หยิบเครื่องอัดเสียงกับสมุดโน้ตออกมาแล้วจัดท่าทางให้พร้อม

เกี่ยวกับกุสทัฟ คลิมท์ คงต้องไปหาข้อมูลเพิ่มทีหลัง

“ก่อนอื่น ได้ยินมาว่าจะเข้าร่วมงานซาลงแห่งศิลปะของฝรั่งเศสน่ะใช่ไหม?”

“ครับ”

“ได้ยินว่าอ็องรี มาร์โซเชิญให้ร่วมแสดงพิเศษ แต่คุณปฏิเสธใช่ไหม?”

“ใช่ครับ”

“กระบวนการมันเป็นยังไงเหรอ?”

รู้ว่าเป็นงานซาลงที่มีประวัติยาวนาน เลยรู้สึกแปลกใจที่คนซึ่งมีความรู้เรื่องศิลปะอย่างเธอจะไม่รู้กระบวนการ

“ก็รู้วิธีแบบเก่านะ แต่ตั้งแต่อ็องรี มาร์โซเข้ามาเกี่ยวข้อง ทุกปีก็เปลี่ยนแปลงเยอะเลย”

“อ้อ”

เหมือนเคยได้ยินว่ากำลังปรับโน่นนี่อยู่

“เขาบอกว่าจะจัดการประกวดน่ะ เพื่อจะให้โอกาสกับศิลปินที่ไม่ได้รับเชิญ”

“ดีเลย งั้นต้องได้คะแนนแค่ไหนถึงจะผ่านล่ะ?”

“เขาว่าต้องอยู่ในสิบอันดับแรกครับ”

คิมจีอูจดเฉพาะคำสำคัญ ๆ ไว้ แล้วก็ถามต่อ

“ได้ยินข่าวลือว่าช่วงหลัง ๆ เหมือนจะยกเลิกการตัดสินด้วยใช่ไหม แล้วจะใช้วิธีไหนประเมินผลล่ะ?”

“ไอ้บ้าคนนั้นบอกว่าใช้การโหวตครับ”

“ไอ้บ้าคนนั้น?”

“มาร์โซน่ะครับ”

“หึหึ อ๋อ โอเค”

เธอเคาะหัวด้วยปากกาแล้วก็ทำท่าครุ่นคิด จากนั้นก็เอียงคอ

“ฉันว่า น่ากังวลนิดหน่อยนะ”

“กังวลอะไรเหรอครับ?”

“ก็ถึงมาร์โซจะคุมสมาคมไว้ได้ แต่ก็ไม่อาจมองข้ามพวกนักวิจารณ์ได้หรอก แถมเดิมทีก็เชื่อมโยงกันทั้งจากสถาบัน จากเครือญาติ แล้วบางคนก็เป็นทั้งศิลปินและนักวิจารณ์ด้วย ผูกพันกันแน่นมาก”

คำว่าเครือข่ายที่แน่นแฟ้น อาจฟังดูดี และก็อาจเป็นเช่นนั้นจริง

แต่น้ำที่นิ่งเกินไปก็มักจะเน่าเสมอ

“ถ้าบอกว่าจะยกเลิกอาชีพนักวิจารณ์ ผลกระทบคงมหาศาล แล้วก็จะมีคนยกประเด็นเรื่องศักดิ์ศรีของงานซาลงขึ้นมาแน่ ๆ”

“ศักดิ์ศรี?”

“ใช่ ถ้าไม่มีพวกเขา แล้วปล่อยให้ประชาชนเป็นคนตัดสิน จะต้องมีคนพูดว่างานมันด้อยค่าลงแน่ ๆ เดาได้เลย”

แม้จะเป็นแค่การคาดการณ์ของคิมจีอู แต่ถ้าเกิดเหตุการณ์แบบนั้นขึ้นจริง คงไม่มีเรื่องไหนน่าขันไปกว่านี้อีกแล้ว

หากพวกเขาดูถูกศิลปินที่ไม่คลุกคลีอยู่กับผู้มีอำนาจ ก็ไม่ต่างอะไรกับสิ่งที่ราชบัณฑิตยสถานศิลป์แห่งฝรั่งเศสเคยทำมาก่อน

ยิ่งไปกว่านั้น การคิดว่าสิ่งที่ประชาชนชอบเป็นของต่ำเองก็เป็นความคิดที่โง่เขลา

ความอวดดีที่คิดว่าสามารถจัดอันดับผลงานว่างานไหนยอดเยี่ยมกว่า เป็นสิ่งที่น่าขยะแขยง

“แต่ก็แอบตั้งตารอเหมือนกันนะ ถ้าใช้การโหวตจริง ๆ ก็จะได้รู้ว่าจริง ๆ แล้วใครเป็นที่นิยมมากที่สุด”

“ผมก็เหมือนกันครับ”

“งั้นแล้วจะส่งผลงานชิ้นไหนเข้าประกวด?”

“ยังไม่ได้ตัดสินใจครับ”

“หา? หมดเขตวันที่ 10 พฤศจิกายนใช่ไหม เหลือแค่สองเดือนเองนะ”

“ผมจะไปเที่ยวชายฝั่งตะวันออกกับคุณปู่ในมะรืนนี้ ตั้งใจจะไปวาดที่นั่นครับ”

“ต้องไปที่นั่นถึงจะวาดได้เหรอ? จะวาดทะเลเหรอ? ภาพวิว?”

“ไม่ถึงขนาดนั้นครับ แค่อยากไปพักเงียบ ๆ สักสองสามวันแล้ววาดภาพ ผมมีสิ่งที่อยากวาดเยอะ แต่ไม่รู้จะเลือกชิ้นไหนดีสำหรับประกวด”

“อืม งั้นก็คงไม่เป็นไรหรอก ถ้าไม่ใช่นาย ใครจะชนะได้ล่ะ”

“มีคนเก่ง ๆ ตั้งมากมาย ผมไม่กล้ามั่นใจหรอกครับ”

“ไม่รู้สิ สมัยนี้คนที่วาดภาพอย่างเดียวแทบไม่มีเลยน่ะ ยกเว้นนาย ฉันไม่ค่อยได้ยินชื่อใครอีกเลย ทุกคนก็หันไปทำงานครอสโอเวอร์กันหมดแล้ว”

“ครอสโอเวอร์?”

“สมัยนี้แทบไม่มีใครทำแค่งานศิลปะเพียว ๆ แล้ว ทุกคนเอาไปผสมกับวรรณกรรม ดนตรี ภาพยนตร์ อะไรพวกนั้น เพราะแบบนั้นถึงเรียกว่าศิลปะร่วมสมัยมากกว่าศิลปะร่วมสมัยเชิงทัศนศิลป์”

พอคิดดูแล้วก็เป็นอย่างนั้นจริง ๆ

หนังสือภาพก็ถือเป็นครอสโอเวอร์

ภาพยนตร์ก็เป็นศิลปะองค์รวมที่ผสมผสานแขนงต่าง ๆ

ในงานวิตนีย์เบียนนาเล่ ก็มีผลงานที่เวลาเดินดูสิ่งติดตั้งแล้วมีเสียงเฉพาะดังประกอบด้วย เกิดเป็นเอฟเฟกต์แปลกใหม่

“แนวโน้มแบบนี้มีมานานแล้วล่ะ ช่วงหลังเบอร์นาร์ด บัฟเฟตต์ ก่อนอ็องรี มาร์โซปรากฏตัว คนเขาว่าภาพวาดฝรั่งเศสตายไปแล้ว”

“ขนาดนั้นเลยเหรอครับ?”

“ใช่ พูดตามตรงคือ แค่ใช้ภาพวาดอย่างเดียวในยุคนี้อยู่ยากน่ะ นายเป็นเคสที่แปลกมากเลยนะ”

ก็แน่นอน

จะมีใครในโลกเข้าใจความสุขที่ได้เลี้ยงชีพด้วยการวาดภาพดีเท่าผมอีก

“งั้นคำถามต่อไป ตอนนี้ดูเหมือนนายจะสนิทกับอ็องรี มาร์โซอยู่นะ ความจริงแล้วเป็นยังไงกันแน่?”

“เคยคิดว่าไม่ใช่คนเลวครับ”

คิมจีอูพยักหน้าอย่างเห็นด้วย

“แต่จริง ๆ เขาเป็นคนเลวครับ”

“หะ?”

“ลองคิดดูสิครับ ภาพที่ผมมีคราบจาจังมยอนเลอะหน้าไปแปะอยู่ในพิพิธภัณฑ์ศิลปะนะ แล้วก็อยู่ท่ามกลางภาพของราฟาเอล มาแน มีแล แล้วก็คุณปู่”

คิมจีอูกลอกตาคิด แล้วก็หัวเราะออกมา

“อ้อ เพราะแบบนั้นสินะถึงพูดแบบนั้น”

“พูดแบบไหนครับ?”

“เมื่อกี้ฉันก็เพิ่งสัมภาษณ์อ็องรี มาร์โซมาเหมือนกัน พอถามว่าเขาคิดยังไงกับ <ความรัก7> เขาบอกว่า เหมาะจะใช้แกล้งคนเลยน่ะสิ”

“…….”

ถ้าแค่พูดว่าอยากเลือดกำเดาไหล ผมก็คงช่วยให้ได้อย่างเต็มใจ

แต่ถึงกับทำท่าว่าอยากตายทั้งร่างแบบนี้

คนที่ได้รับร่างกายแข็งแรง ความรัก และความสุขจากพ่อแม่และคุณปู่ กลับทำให้ผมต้องมองว่าเขาเป็นคนเลวให้ได้เสียอย่างนั้น

...

“ท่านศิลปินครับ ท่านประธานเชวบาซงติดต่อมาครับ”

อ็องรี มาร์โซที่กำลังชมงานในห้องจัดแสดงที่ 1 ชูฝ่ามือขึ้น เมื่อผู้ช่วยอาร์แซ็งยื่นสมาร์ตโฟนให้ เขาก็รับสายด้วยท่าทางเบื่อหน่าย

“ว่าไง”

–คุณต้องรีบมาด่วนเลยนะ

“ที่ไหน?”

เมื่ออ็องรี มาร์โซออกจากห้องจัดแสดงมาถึงทางเดิน ซีมง เชวบาซง ประธานสมาคมศิลปะแห่งชาติฝรั่งเศสก็ขึ้นเสียงตะโกนใส่

–ก็ปารีสน่ะสิ จะที่ไหนอีก!

“ไม่รู้หรือไงว่าฉันอยู่ที่เกาหลี?”

–ตอนนี้นั่นมันไม่สำคัญแล้ว! พอประกาศว่าจะไม่มีการตัดสินในงานประกวด ทุกคนก็พากันจะลาออกหมด นายต้องมาช่วยเกลี้ยกล่อมหน่อยสิ

“ก็ไล่ออกไปเลยสิ”

–ว่า…ว่าไงนะ?

“ถึงเวลาทิ้งขยะที่แค่นั่งกินที่ไปวัน ๆ แล้วล่ะ”

กับท่าทางของอ็องรี มาร์โซ ประธานเชวบาซงถึงกับทุบอกตัวเอง

–ถ้ามันง่ายแบบนั้น ป่านนี้ก็ทำไปแล้ว! มีคนมากกว่า 3,000 คนออกแถลงการณ์ จะให้เมินได้ยังไง!

“ต่อให้มีมากแค่ไหน ขยะก็คือขยะ”

–พอเลย ยังไงฉันก็ทำเรื่องนี้ต่อไม่ไหวแล้ว นายจะเจรจาหรือจะกลับไปใช้วิธีเดิมก็แล้วแต่นายเถอะ!

เมื่อสายถูกตัดไปอย่างหงุดหงิด อ็องรี มาร์โซก็ละหูจากโทรศัพท์แล้วโยนมันคืนให้บัตเลอร์อาร์แซง

“จะเดินทางกลับฝรั่งเศสไหมครับ?”

อาร์แซงที่ยืนอยู่ข้าง ๆ ฟังบทสนทนาเอ่ยถาม

“ไม่ ฉันจะให้นายไปหาชื่อพวกที่เซ็นชื่อในแถลงการณ์ว่าจะลาออกพวกนั้นมาให้หมด”

“รับทราบครับ”

อ็องรี มาร์โซที่ถูกรบกวนช่วงเวลาชมงานถึงกับจิ๊ปาก แล้วก็เดินกลับเข้าไปข้างใน