ระหว่างที่ตั้งใจจะไปยังพิพิธภัณฑ์ศิลปะ K20 ก็เปลี่ยนใจไป K21 พิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยแทน เพราะทราบว่ากำลังมีนิทรรศการพิเศษจัดแสดงอยู่

ดูจากแผนที่เหมือนจะอยู่ใกล้กัน แต่เพราะต้นไม้สูงใหญ่บดบังสายตา จึงมองไม่เห็นตัวอาคารของพิพิธภัณฑ์เลย

“ทางนี้แหละมั้ง”

เมื่อเดินตามเสียงของคุณปู่เข้าทางถนนเงียบสงบ ก็เห็นพิพิธภัณฑ์สวยงามค่อย ๆ ปรากฏให้เห็นผ่านช่องว่างระหว่างกิ่งไม้

พิพิธภัณฑ์ K21 ทำจากอิฐสีน้ำตาลอมเหลืองกับหินอ่อนเรียงกันอย่างมีระดับ รอบ ๆ มีคนปั่นจักรยานผ่านไปมา

ตรงระเบียงข้างอาคารมีครอบครัวหนึ่งกำลังนั่งดื่มน้ำด้วยกัน

ชายคนหนึ่งที่เข็นรถเข็นเด็กส่งยิ้มทักทายมา พอเรายิ้มตอบ เด็กก็โบกมือกลับมา

แม้เป็นแค่การทักทายที่ไม่มีความหมายอะไร แต่ไม่รู้ทำไมกลับรู้สึกอบอุ่นใจอย่างบอกไม่ถูก

“คนไม่เยอะเลยนะครับ?”

ทั้งที่นึกว่าจะคนเยอะเพราะมีนิทรรศการพิเศษ แต่กลับสงบเงียบ

“จริงด้วย เหมือนใช้เป็นสวนสาธารณะเลย”

คุณปู่กล่าวพลางมองไปรอบ ๆ

มันไม่ได้ให้ความรู้สึกว่า “เรามาที่พิพิธภัณฑ์” แบบลูฟวร์หรือออร์แซ แต่มากกว่านั้น มันกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน ความรู้สึกอบอุ่นในอกก็เกิดขึ้นอีกครั้ง

สำหรับผู้คนที่นี่ พิพิธภัณฑ์ไม่ใช่สถานที่พิเศษอะไร แต่เป็นแค่พื้นที่พักผ่อนที่ใช้เวลาร่วมกับครอบครัวอย่างสบาย ๆ

และพอมีทะเลสาบที่สวยงามแบบนี้ ก็ไม่แปลกเลย

“คุณปู่ ดูสิ เป็ดครับ”

“เดินเรียงกันเลยนะ”

ครอบครัวเป็ดกำลังเดินเลียบทะเลสาบ

ลูกเป็ดตัวเล็ก ๆ เดินตุปัดตุเป๋ตามแม่เป็ดอย่างน่าเอ็นดู

มีลูกเป็ดตัวหนึ่งที่แอบเหม่อไปทางอื่น แล้วก็โดนพี่น้องอีกตัวโผล่หัวมาขวางไม่ให้เดินหลงทาง

เห็นแล้วอดยิ้มไม่ได้ ทั้งเจ้าตัวที่ช่างสงสัยและอีกตัวที่ดูแลน้องเหมือนพี่ชาย

พลางคิดว่า ขออย่าให้เจ้าน้องเป็ดคนนั้นรังแกพี่เป็ดเกินไปเลยนะ แล้วก็หันไปชมบรรยากาศโดยรอบ

ต้นไม้ที่สะท้อนผิวน้ำที่พลิ้วไหวเบา ๆ ดูแล้วชวนให้คิดว่าไม่ต้องเข้าไปข้างในพิพิธภัณฑ์ก็พอแล้ว

แค่บรรยากาศธรรมชาติและชีวิตประจำวันรอบตัวที่นี่ ก็คือสถานที่พักใจที่ยอดเยี่ยมอยู่แล้ว

“นี่มันอะไรน่ะ?”

บังแทโฮดูสับสนอยู่หน้าป้ายโปสเตอร์

เมื่อเข้าไปใกล้ก็เห็นข้อความว่า “ฉันสามารถทำอะไรได้บ้าง?”

พื้นหลังเป็นภาพใบหน้าคนที่วาดอย่างหยาบ ๆ

ดูเหมือนจะเป็นงานศิลปะนามธรรม แต่ต่างจากผลงานของวิลเลิม เดอ โกนิง ตรงที่ไม่มีความจงใจหรือแนวคิดชัดเจน

พอพินิจลายเส้นแล้ว ก็เหมือนคนวาดไม่ธรรมดา แต่ก็ไม่สามารถเดาได้เลย

“นี่มันอะไรกันเนี่ย?”

“ไม่รู้สิ”

“นี่ใช่ไหม นิทรรศการพิเศษที่ว่ากำลังจัดอยู่?”

“อืม เค้าบอกว่าเป็นผลงานของอาจารย์แพคดงจุนกับของสะสมอื่น ๆ”

ระหว่างที่บังแทโฮกับผมยืนงงอยู่หน้าป้าย คุณปู่ก็เดินเข้ามา

“คุณปู่ คิดว่ายังไงครับ?”

อยากรู้ว่าคุณปู่จะดูแล้วเข้าใจอะไรไหม ท่านก็ยืนชมอย่างเงียบ ๆ

แต่สุดท้ายก็เหมือนเรานั่นแหละ

“ไม่รู้เหมือนกันนะ”

บางครั้งคนที่เข้าใจศิลปะมาก ๆ อย่างคุณปู่ก็ยังไม่แน่ใจเหมือนกัน

“ใครเป็นคนวาดเหรอครับ?”

“เขียนว่า ‘อันเดรอา’ ไว้นะครับ”

บังแทโฮชี้ไปยังมุมล่างของโปสเตอร์

“อันเดรอา? ไม่น่าใช่ชีโรโยหรอกมั้ง”

“ครับ ลายเส้นก็คนละแนวเลย”

“ลายเซ็นก็ไม่เหมือนกัน”

ไม่ใช่อันเดรอาที่เรารู้จักแน่นอน

จะว่าเป็น อันเดรอา มันเตญญา จิตรกรอิตาลีแห่งศตวรรษที่ 15 ก็ไม่น่าใช่ เพราะไม่ใช่ยุคเปลี่ยนผ่านของเขาเลย

“เข้าไปข้างในกันเถอะ”

พอไปซื้อตั๋ว พนักงานก็เหลือบมองสลับไปมาระหว่างผมกับคุณปู่ แล้วก็เบิกตากว้าง

“สวัสดีค่ะ”

ดูท่าจะจำได้ เลยรีบเอ่ยทักก่อน

พนักงานพิพิธภัณฑ์หันไปสะกิดคนข้าง ๆ แล้วพออีกคนหันมาเห็นคุณปู่ก็รีบยกมือปิดปาก

“ท่านโกซูยอล! เป็นเกียรติมากค่ะ โอ๊ะ มากับหลานใช่ไหมคะ”

ไม่ว่าจะไปที่ไหน ก็จะมีคนรู้จักคุณปู่เสมอ ท่านก็ตอบรับด้วยรอยยิ้มสงบเช่นเคย

“<ผู้มาเยือน> ของท่านยอดเยี่ยมมากเลยค่ะ”

คนที่จำได้เอ่ยถึงผลงาน <ผู้มาเยือน> ที่เคยจัดแสดงที่แกลเลอรี่มาร์โซ

“ขอบคุณครับ”

“แล้วตั๋วจะให้ยังไงดีคะ? ถ้าชมคู่กับพิพิธภัณฑ์ศิลปะ K20 จะมีส่วนลดนะคะ”

“คงไม่ได้ไปครับ อยากดูนิทรรศการพิเศษนี่อย่างเดียว”

“น่าเสียดายจัง งั้นจะให้ส่วนลดนะคะ”

“26.5 ยูโรใช่ไหมครับ?”

บังแทโฮถาม

“24 ยูโรค่ะ”

เมื่อพนักงานบอกแบบนั้น บังแทโฮก็ทำหน้างง แล้วหันไปดูป้ายราคาข้าง ๆ

“เดิมทีไม่ได้มีตั๋วเด็กเหรอครับ?”

“ตั้งแต่สองปีก่อน เราเลิกเก็บค่าตั๋วเด็กค่ะ เพื่อให้เด็ก ๆ มาเที่ยวได้สบายใจ”

ดูเหมือนจะไม่ใช่แค่พิพิธภัณฑ์วิตนีย์เท่านั้นที่คิดถึงความสัมพันธ์ระหว่างศิลปะกับผู้คน

ที่นี่ K21 ก็ให้ความสำคัญกับการให้เด็กเข้าถึงศิลปะตั้งแต่ยังเล็กเช่นกัน

แน่นอนว่าประสบการณ์ในวัยเด็กส่งผลยาวนานต่ออนาคต เป็นสิ่งที่ดีมาก

ระหว่างที่บังแทโฮกำลังซื้อตั๋ว โปสเตอร์ที่เห็นตรงทางเข้าเมื่อกี้ก็เข้าตาอีกครั้ง

“เจ้าอันเดรอาที่วาดโปสเตอร์นี่คือใครเหรอครับ?”

เมื่อถามพนักงาน เธอก็ยิ้มบาง ๆ แล้วหันไปสบตากับเพื่อนร่วมงาน ก่อนจะหลุดหัวเราะออกมา

ก็ได้แต่รอด้วยความสงสัยว่า… มีอะไรน่าขำขนาดนั้นนะ? แล้วเธอก็ส่ายหัวก่อนจะตอบ…

“เป็นชื่อของปัญญาประดิษฐ์ค่ะ เป็นไงบ้างคะ?”

ผมยังงงจนพูดอะไรไม่ออกอยู่ แต่บังแทโฮก็ออกปากก่อน

“บอกว่านี่เป็นผลงานที่ AI วาดงั้นเหรอครับ?”

“ใช่ค่ะ เราแจ้งแนวคิดนิทรรศการพิเศษรอบนี้ให้กับอันเดรอา แล้วเธอก็วาดภาพนี้ขึ้นมา เราเลยนำมาใช้เป็นโปสเตอร์นิทรรศการ”

ดูเหมือนจะไม่ใช่แค่ผมที่ตกใจ คุณปู่กับบังแทโฮเองก็ดูประหลาดใจไม่น้อย

ก็แน่ล่ะ ถึงจะไม่รู้เบื้องหลัง แต่แค่ดูจากวิธีใช้พู่กันกับสีแล้ว ไม่มีทางเชื่อได้เลยว่าเครื่องจักรจะทำได้ขนาดนี้

“…อืมม”

คุณปู่ครางเสียงเบาๆ แล้วหันกลับไปพิจารณาโปสเตอร์อีกครั้ง

ข้อความบนโปสเตอร์ ‘ฉันสามารถทำอะไรได้บ้าง’ คอยแต่จะสะกิดใจ

นั่นเป็นคำถามจากมุมมองของ AI หรือเป็นคำถามที่เราที่ยังอยู่ในยุคของ AI ควรถามตนเองกันแน่

“ขึ้นไปกันเถอะ”

เมื่อบังแทโฮพูดขึ้น ผมก็เหมือนกับต้องออกแรงยกเท้าที่เหมือนติดอยู่กับพื้นขึ้นมา

พวกเราขึ้นลิฟต์ไปยังชั้นบนสุดซึ่งเป็นที่จัดนิทรรศการพิเศษ

ทุกครั้งที่มาพิพิธภัณฑ์ศิลปะ ผมมักจะประทับใจกับทัศนียภาพโดยรอบและตัวอาคาร และคราวนี้ก็ไม่ต่างกัน

ชั้นบนสุดที่เป็นรูปโดมทำจากกระจกทั้งหมด ทำให้รู้สึกเหมือนอยู่กลางแจ้งมากกว่าจะอยู่ในอาคาร

ด้วยความเปิดโล่งนี้ จึงรู้สึกเหมือนตัวเองกำลังอยู่ร่วมกับเมืองดึสเซลดอร์ฟมากกว่าจะอยู่ในพิพิธภัณฑ์

ผลงานแรกที่ต้อนรับเราคือประติมากรรมพร้อมจอภาพ เป็นโครงสร้างที่ต่อกรอบสี่เหลี่ยมเข้าด้วยกันให้ดูเหมือนต้นไม้ และติดจอภาพไว้ในแต่ละช่อง

ชื่อผลงานคือ <ต้นแอปเปิล> ของศิลปินแพคดงจุน สร้างขึ้นในปี 1995

จอภาพที่ใช้ไม่เหมือนกับที่ผมรู้จักในปัจจุบัน มันหนาและแสดงภาพเชิงสัญลักษณ์

“ฮุน เมื่อวานเธอถามเรื่องว่าถ้าทุกอย่างถูกทำให้เป็นอัตโนมัติ คนที่เหลือจะเป็นยังไงใช่ไหม?”

“ครับ”

“ต้องเริ่มจากคำถามนั้นแหละถึงจะเข้าใจผลงานนี้”

คุณปู่จ้องมองไปยัง <ต้นแอปเปิล> ขณะอธิบาย

“ถึงแม้เทคโนโลยีจะทำให้บางคนเสียงานไป แต่ก็มีคนที่พยายามดิ้นรนเพื่ออยู่รอดเหมือนกัน”

แน่นอน

หลังการประดิษฐ์กล้องถ่ายภาพ หลายคนก็หยุดวาดภาพเหมือน

“ทีวีเครื่องนี้เปลี่ยนวิธีที่เรามองโลกไปโดยสิ้นเชิง คนที่อยู่ห่างไกลกันสามารถดูสิ่งเดียวกันในเวลาเดียวกันได้”

จริงอยู่ การที่เราอยู่ในสถานที่เดียวกันนั้นมีข้อจำกัด

แต่ด้วยทีวีหรือสมาร์ตโฟน เราสามารถ ‘อยู่ร่วมกัน’ ได้เสมอ

“ทีวีนี่แหละทำให้ศิลปินต้องคิดหนัก เพราะผู้คนเริ่มไม่ไปพิพิธภัณฑ์อีกต่อไป”

แม้ว่าการเห็นผลงานจริงกับการดูผ่านทีวีจะต่างกันมาก แต่ทีวีก็ไม่ใช่สิ่งเลวร้ายเสียทีเดียว

สำหรับคนที่มีข้อจำกัดในการไปชมงานศิลป์ ทีวีช่วยให้เข้าถึงได้ง่ายขึ้น และมันก็มอบความสนุกในแบบที่แตกต่างด้วย

“ตอนที่คนส่วนใหญ่มัวแต่บ่น แพคดงจุนกลับนำทีวีมาใช้เป็นเครื่องมือทางศิลปะ เพราะเขาเชื่อว่าศิลปินก็ต้องเปลี่ยนไปตามโลก”

เมื่อฟังคำพูดของคุณปู่และมองไปยัง <ต้นแอปเปิล>

ภาพที่กระพริบอยู่ในจอภาพเก่าๆ กลับดูเหมือนการแสดงสด

“ไม่ใช่แค่ทีวีเท่านั้น เขายังประดิษฐ์และพัฒนาอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ด้วยตัวเองอีกด้วยนะครับ”

บังแทโฮเสริมขึ้น

“……”

ความคิดในหัวเริ่มสับสน

เราต้องไม่เพิกเฉยต่อแรงงานที่ถูกทอดทิ้งเพราะกระบวนการอัตโนมัติ

ถึงจะมีศิลปินที่พยายามปรับตัวเข้ากับโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างแพคดงจุน แต่เราก็ไม่ควรลืมคนที่ทำไม่ได้

และแน่นอน หัวข้อของนิทรรศการนี้เป็นคำถามที่ทุกคนควรจะถามตัวเองอย่างจริงจังสักครั้ง

ผมสามารถทำอะไรได้บ้าง

ในยุคที่ผลงานของปรมาจารย์อย่างเฟอร์ดินานโด กอนซาเลซ และ วิลเลิม เดอ โกนิง ได้รับความรัก ผมกลับยังไม่สามารถเข้าใจพวกเขาได้เลย

วิ

บทสนทนาที่พวกเขาเคยมี ผมยังไม่เข้าใจเลยแม้แต่น้อย

บางทีผมอาจจะเป็น ‘คนรุ่นเก่า’ ที่ไม่ได้ใช้ชีวิตร่วมวัฒนธรรมเดียวกับพวกเขา

หรือบางที ระยะห่างระหว่างเราอาจจะไม่สามารถลดได้ตั้งแต่ต้น

แล้วผมจะทำอะไรได้บ้าง?

คำตอบเดียวคือ…

ไม่ยอมแพ้ และพูดคุยสื่อสารกับคนรอบข้างเสมอ

ถ้ามัวแต่เงียบอยู่หน้ากระจก วันหนึ่งผมคงถูกตัดขาดจากโลกใหม่

ระหว่างที่คิดแบบนั้นและมองไปยัง <ต้นแอปเปิล> ผมก็รู้สึกถึงบางอย่าง

“รู้แล้วล่ะครับ ว่าทำไมมันถึงยาก”

คุณปู่กับบังแทโฮมองผม

“ถ้าสร้างขึ้นในปี 1995 ก็เพียงแค่ 33 ปีที่แล้วใช่ไหมครับ?”

“ใช่แล้ว”

“ผมเพิ่งรู้ว่านี่คือทีวีก็เพราะคุณปู่บอกนี่แหละครับ แค่ 33 ปีเท่านั้นเอง”

ตอนทำคอนเซปต์อาร์ตให้ <ปราสาทปริศนา> ก็รู้สึกแบบนี้อยู่แล้ว แต่ชีวิตมนุษย์ไม่ได้เปลี่ยนเร็วขนาดนั้น

ยกเว้นเรื่องการแต่งกายแล้ว แม้แต่ปลายศตวรรษที่ 19 ที่ขึ้นชื่อว่าปั่นป่วน ถนนหนทางหรือรถม้ายังดูไม่ต่างจากที่ผมจำได้

แต่ตอนนี้…มันต่างกันมาก

แค่ 130–140 ปี โลกก็เปลี่ยนไปราวกับฟ้าถล่มแผ่นดินแยก

ทีวีใน <ต้นแอปเปิล> ตอนนั้นคงเป็นเทคโนโลยีล้ำสมัย แต่ตอนนี้กลับดูแปลกแยกในสายตาผม

โลกกำลังเปลี่ยนเร็วขึ้นเรื่อยๆ

ศตวรรษที่ 20 เปลี่ยนเร็วกว่าศตวรรษที่ 19

และศตวรรษที่ 21 ก็เปลี่ยนเร็วกว่ายิ่งกว่านั้น

“มันเปลี่ยนเร็วเกินไปครับ จนแทบไม่มีเวลาคิดเลยว่าเราควรทำอะไร”

“จริง”

คุณปู่ลูบหัวผมเบาๆ

“มนุษย์กำลังถูกทอดทิ้งจากความเปลี่ยนแปลง และนั่นแหละคือสิ่งที่เรากำลังเผชิญอยู่”

บางที…

ตอนนี้แหละ ผมเริ่มเข้าใจโลกใบนี้ขึ้นมาสักนิดหนึ่งแล้ว

เมื่อรู้สึกว่าต้องแข่งขันกับ AI ชื่ออันเดรอาที่วาดโปสเตอร์นี้

เมื่อเข้าใจชีวิตของศิลปินแพคดงจุนที่สร้าง <ต้นแอปเปิล>

ผมก็เริ่มเข้าใจหัวใจของคนงานที่โรงงานสี Schmincke หรือคนที่เคยทำพิซซ่าอยู่บ้างแล้วเช่นกัน