ตามที่คุณปู่บอกไว้จริง ๆ ไม่ทันข้ามวัน เราก็มาถึงอัมสเตอร์ดัมเรียบร้อยแล้ว

คนเราบินไปไหนมาไหนได้บนท้องฟ้า ไม่ตายก็บุญแล้ว

แม้ผมจะหลงใหลไปกับทิวทัศน์ที่มองจากฟ้า แต่ถ้าธีโอหรือโลแทร็กในศตวรรษที่ 19 ได้มาสัมผัสประสบการณ์เดียวกัน ก็คงจะตัวสั่นกลัวตาย หรือไม่ก็คงปฏิเสธจะขึ้นเครื่องตั้งแต่แรกแล้ว

ขณะที่เรากำลังเดินลากกระเป๋า คุณปู่ก็หยุดอยู่ตรงหน้าผู้ชายคนหนึ่ง

“สวัสดีครับ หนุ่มน้อยก็สวัสดีด้วยนะ”

“เดี๋ยวนะ… คำว่าสวัสดีเป็นภาษาดัตช์พูดว่ายังไงนะ”

ขณะที่คุณปู่กำลังหาคำทักทายจากในสมาร์ตโฟน ชายคนนั้นก็หันมายิ้มกว้างให้ผม

“Hallo. Hallo.”

คุณปู่ก็ตอบกลับด้วยภาษาดัตช์อย่างเก้ ๆ กัง ๆ

“มาทำอะไรที่เนเธอร์แลนด์เหรอครับ?”

ชายคนนั้นตอบกลับเป็นภาษาอังกฤษ แต่ยังไม่ทันที่คุณปู่จะตอบ ผมก็พูดขึ้นมาก่อน

เพราะไม่ได้เจอคนดัตช์มานาน เลยรู้สึกดีใจมาก

“มาชมพิพิธภัณฑ์แวนโก๊ะครับ”

ชายคนนั้นเบิกตากว้างแล้วยิ้มกว้าง

“โอ้ โอ้ เป็นประสบการณ์ที่เยี่ยมยอดแน่นอน ถ้าได้ไปพิพิธภัณฑ์แวนโก๊ะ อย่าลืมดูรูปดอกทานตะวันนะ ลุงน่ะ เวลาที่จิตใจวุ่นวายก็จะไปหาปลอบใจที่นั่นแหละ”

“จริงเหรอครับ?”

“แน่นอน รูปที่ปลอบใจลุงได้ก็มีแต่ของแวนโก๊ะเท่านั้น ที่นั่นเป็นที่เดียวที่สามารถซื้อความสงบในใจได้ในราคา 19 ยูโร อ้อ แต่หนุ่มน้อยยังเด็กอยู่ใช่ไหม งั้นก็แค่ 10 ยูโรก็พอแล้วล่ะ”

ผมปรับตัวไม่ทันเลย

ถึงจะดีใจและรู้สึกขอบคุณที่มีคนชอบภาพวาดของผมขนาดนี้ แต่มันก็รู้สึกแปลก ๆ อยู่ดี

“เป็นหลานชายเหรอครับ? ภาษาดัตช์คล่องมากเลยนะ รู้สึกเหมือนกำลังคุยกับคุณปู่ที่ตายไปแล้วเลย ฮะฮะฮะ!”

“ฮุนอา เขาพูดว่าอะไรน่ะ?”

“เขาถามว่าผมเป็นหลานชายหรือเปล่าครับ”

“ฮะฮะฮะ! ใช่ครับ หลานผมเอง”

“ฮะฮะฮะ!”

ไม่รู้ว่าดีใจอะไรกัน ทั้งที่คุยกันก็ไม่รู้เรื่องแท้ ๆ

หลังจากที่ชายคนนั้นประทับตราอะไรบางอย่างลงในสมุดเล่มเล็ก เราก็สามารถผ่านเข้าไปได้

“ภาษาดัตช์ก็เรียนมาด้วยเหรอ? เจ้าหน้าที่ตรวจคนเข้าเมืองดูจะชอบมากเลยนะ?”

คุณปู่พูดพลางเก็บสมาร์ตโฟนลงในกระเป๋า

“ไม่ต้องใส่สร้อยนี่แล้วก็ได้นะ?”

พอผมโชว์สร้อยคอที่น่าอายให้ดู คุณปู่ก็หัวเราะกลบเกลื่อน ดูเหมือนจะคิดว่าแม้จะสื่อสารได้ก็ยังมีโอกาสหลงทางอยู่ดี

เรานั่งแท็กซี่จากสนามบินตรงมายังโรงแรมทันที

“Dank u”

พอขอบคุณคนขับแท็กซี่แล้วลงจากรถ ก็เห็นอาคารที่เปล่งประกายสีทองสูงเด่นขึ้นมา แหงนหน้าดูยังไงก็ไม่สามารถมองเห็นได้หมด

หรูหราจนดูเหมือนแม้แต่ขุนนางก็คงยากจะได้พักที่นี่

'แต่ทำไมยังเป็นกลางวันอยู่เลยนะ'

คงเพราะมัวแต่ชมวิวระหว่างทาง เลยไม่ได้หลับตาเลยแม้แต่นิด พอถึงที่พักก็เริ่มง่วงจัด แต่กลับยังเป็นเวลากลางวันอยู่

ออกเดินทางตั้งแต่เช้า ใช้เวลาเดินทางตั้ง 11 ชั่วโมง ก็น่าจะเย็นแล้ว แต่ทำไมยังกลางวันอยู่ก็ไม่รู้

“มันแปลก ๆ นะครับ”

“อะไรเหรอ?”

“ทำไมตอนนี้ยังเป็นตอนกลางวันอยู่ล่ะครับ?”

“ฮื้ม เพราะเจ็ตแล็กไง เวลาที่โซลกับอัมสเตอร์ดัมน่าจะต่างกันราว ๆ 7 ชั่วโมงได้”

“……ได้ยังไงกันล่ะครับ?”

เวลามันไม่ใช่สิ่งที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้หรอกเหรอ?

“กลางวันกลางคืนมันขึ้นอยู่กับพระอาทิตย์เห็นไหมล่ะ เพราะโลกมันกลมและหมุนอยู่ตลอดเวลา ถ้าอีกฝั่งของโลกเห็นพระอาทิตย์ อีกฝั่งก็จะมืดเป็นกลางคืนไง”

“……”

จริงด้วย คนยังบินได้เลย แล้วจะมีอะไรที่เป็นไปไม่ได้อีก

ในยุคนี้มีสิ่งน่าอัศจรรย์มากมายเกินกว่าจะมัวมานั่งสงสัยเรื่องที่ไม่เข้าใจ

พอทิ้งตัวลงบนเตียง คุณปู่ก็หัวเราะเบา ๆ แล้วพูดขึ้นมา

“ถ้านอนตอนนี้ กลางคืนจะทำยังไงล่ะ”

ก็จริงแฮะ

ผมลุกขึ้นมาล้างหน้าด้วยน้ำเย็นเพื่อให้ตื่นตัวหน่อย แล้วก็รู้สึกดีขึ้นมานิดหน่อย

“วันนี้พักผ่อนให้เต็มที่ พรุ่งนี้ค่อยไปพิพิธภัณฑ์แวนโก๊ะกัน”

“ไปตอนนี้ไม่ได้เหรอครับ?”

“ตอนนี้เลยเหรอ?”

ถึงจะง่วง แต่ผมก็อยากไปดูให้เร็วที่สุด

คนที่ไม่สมบูรณ์แบบอย่างผม

อยากรู้จริง ๆ ว่าคำพูดของคุณปู่ ของจางมีแร และของชายเจื้อยแจ้วที่สนามบินเป็นความจริงไหม

อยากรู้ว่าผมได้รับความรักอย่างที่เขาบอกไว้จริงหรือเปล่า

อยากรู้ว่าตอนนี้มีคนมองเห็นความพยายามของผมไหม

“เขาบอกว่าจะให้เราเข้าชมอย่างเงียบ ๆ พรุ่งนี้ไง อดทนอีกนิดนะ”

พอคุณปู่พูดจบ ผมก็พยักหน้า… แล้วก็เผลอหลับไปเสียก่อน

พยายามจะลืมตา แต่เปลือกตากลับหนักเสียเหลือเกิน

“นอนซักนิดเถอะ เดี๋ยวปู่จะปลุกเองนะ”

...

เช้าวันถัดมา

เรามุ่งหน้าไปยังพิพิธภัณฑ์แวนโก๊ะโดยใช้รถรางซึ่งเป็นระบบขนส่งสาธารณะ

มันเหมือนรถไฟ แต่ไม่พ่นไอน้ำและวิ่งอย่างเงียบสงบ เป็นพาหนะที่น่าทึ่งทีเดียว

“ตรงนั้นไง”

เมื่อมองตามทิศทางที่คุณปู่ชี้ไป ก็เห็นอาคารอยู่สามหลัง

ใหญ่โตมาก

‘มีอยู่จริง ๆ ด้วย’

ที่หนึ่งในอาคารนั้นมีป้ายตัวโตเขียนไว้ว่า “พิพิธภัณฑ์แวนโก๊ะ”

เราตรงไปยังอาคารที่ผนังภายนอกเป็นกระจกโค้ง ตามหลังคุณปู่ไป มีรั้วที่ติดหน้าจอมอนิเตอร์ด้วย

“นี่คืออะไรเหรอครับ?”

“ที่สำหรับต่อแถว”

ถ้าสร้างไว้เพื่ออำนวยความสะดวกสำหรับผู้ที่มาต่อคิว มันก็ดูน่าแปลก เพราะไม่มีคนอยู่เลยแม้แต่คนเดียว

เราจึงเดินเข้าไปข้างใน

ชายคนหนึ่งผิวขาว ผมทอง หน้าตาแบบที่คุ้นเคยดี ยิ้มทักทายอย่างอบอุ่น

“ยินดีที่ได้พบครับ ท่านโกซูยอล ผมชื่อเควิน เป็นเจ้าหน้าที่ดูแลพิพิธภัณฑ์แวนโก๊ะครับ”

เขาพูดภาษาอังกฤษได้อย่างคล่องแคล่วและมีมารยาทมาก

‘ท่าน’ อย่างนั้นเหรอ

ว่าไปแล้ว ตอนที่คุณปู่เจอกับชายที่ชื่ออองรี มาร์โซ เขาก็ใช้คำว่า ‘ท่าน’ ด้วยเหมือนกัน ดูเหมือนคุณปู่จะได้รับตำแหน่งอัศวินจริง ๆ

“ยินดีที่ได้พบเช่นกันครับ”

คุณปู่ยิ้มและจับมือกับเขา

“ส่วนท่านผู้นี้...”

พอชายที่ชื่อเควินมองมาทางผม คุณปู่ก็พยักหน้า

“นี่ฮุนครับ”

ผมก็กล่าวทักทายไป และเขาก็พูดในสิ่งที่ไม่คาดคิด

“ผมได้ชมภาพดอกทานตะวันแล้วครับ สีที่คุณใช้ชวนให้นึกถึงแวนโก๊ะเลยทีเดียว ผมรู้สึกประทับใจมาก”

“คุณได้ดูภาพดอกทานตะวันแล้วเหรอครับ?”

“อองรี มาร์โซ ซื้อมันไป แล้วมันก็กลายเป็นกระแสในยุโรปเลยครับ”

แม้ว่าผมจะขายมันได้เงินจำนวนมาก แต่คำว่า “กลายเป็นกระแสในยุโรป” ก็คงพูดเพื่อให้ผมรู้สึกดีมากกว่า

“งั้น... พวกเราจะเข้าไปชมเลยไหมครับ?”

ภายใต้การนำทางของเขา เราเดินลงไปยังชั้นล่างของอาคาร

มีร้านค้าที่ดูเหมือนเป็นร้านขายของที่ระลึกอยู่หลายแห่ง

มีภาพของผมติดอยู่ตามโปสการ์ด ตามเสื้อผ้า แต่กลับไม่มีผู้คนอยู่เลย

ผมรู้สึกหวั่นไหวอยู่ลึก ๆ ว่าอาคารที่กว้างใหญ่ขนาดนี้มันจำเป็นจริงหรือ

ระหว่างที่ผมกำลังคิดอย่างไม่แน่ใจ เควินก็เอ่ยขึ้น

“ร้านขายของที่ระลึกจะเปิดให้ชมหลังจากการเข้าชมนิทรรศการครับ พอถึงเวลาเปิดแล้ว ด้านในจะมีผู้คนมากมายเลยครับ”

จากนั้นเราก็ขึ้นบันไดเลื่อนที่เรียกว่าเอสคาเลเตอร์ แล้วเลี้ยวตรงมุมหนึ่ง

ผมก็ได้เห็นภาพเหมือนของตัวเอง

ใบหน้าของผมเต็มผนังด้านหนึ่ง ทำเอารู้สึกประหลาดใจเล็กน้อย ดูเหมือนพวกเขาจะใช้เครื่องพิมพ์บางอย่างพิมพ์ภาพของผมแล้วแปะไว้เหมือนวอลเปเปอร์

เควินพูดขึ้นมาอีกครั้ง

“สีสันที่จัดจ้าน กับฝีแปรงที่หยาบแต่แฝงความประณีต เป็นเอกลักษณ์ที่เด่นชัดของแวนโก๊ะครับ”

ผมตั้งใจฟังเขาพูดระหว่างเดินเข้าสู่นิทรรศการ

“มันดูแตกต่างจากภาพลักษณ์ของคนบ้าหรือคนคลุ้มคลั่งใช่ไหมล่ะครับ?”

ดูเหมือนแม้แต่ตอนนี้ผมก็ยังถูกมองว่าเป็นคนบ้าอยู่

“แต่ริมฝีปากที่เม้มแน่นกับสายตาที่ทรงพลังนั้น กลับดูเศร้าเหมือนกันนะครับ บางทีเขาอาจจะกำลังพยายามฝืนบางสิ่ง หรือแค่พยายามอดทนก็ได้ เขาเป็นจิตรกรที่ซื่อสัตย์กับตัวเองมากครับ”

เมื่อเดินเข้ามาด้านในของห้องจัดแสดง ผมก็ได้เห็นผลงานของตัวเองถึง 13 ชิ้นที่ถูกจัดแสดงอยู่จริง ๆ

ภาพบนผนังทั้งหมดเป็นภาพจำลอง แต่ภาพเหมือนและภาพตนเองที่อยู่ในตู้กระจกนั่น เป็นภาพที่ผมวาดจริง

“แล้วทำไมภาพที่ติดผนังถึงเป็นของจำลองล่ะครับ?”

ผมถามเควิน เขาก็ยิ้มเบา ๆ

“คุณดูออกด้วยเหรอครับ?”

แน่นอนสิ เพราะมันคือภาพของผม

“ทางเรามีของจริงเก็บไว้ครับ แต่ในฐานะพิพิธภัณฑ์ ก็เป็นสถานการณ์ที่ลำบากเหมือนกัน ถึงจะมีภาพล้ำค่าอยู่ แต่ก็ไม่สามารถนำออกมาแสดงได้อย่างสบายใจ”

“ทำไมล่ะครับ?”

“ถ้านำภาพระดับนั้นมาแขวนไว้ แล้วเกิดถูกทำลายหรือถูกขโมยขึ้นมา มันจะไม่ใช่แค่ความเสียหายของพิพิธภัณฑ์นะครับ แต่จะเป็นความเสียหายต่อมนุษยชาติเลย”

“สำคัญขนาดนั้นเลยเหรอครับ?”

แม้ว่าจะดีใจที่มีคนให้คุณค่ากับภาพของผม แต่มันก็ฟังดูเกินจริงไปหน่อย

“ภาพของแวนโก๊ะน่ะ ราคาหลายสิบล้านยูโรยังเบา ๆ เลยครับ บางภาพก็ทะลุหลักร้อยล้านยูโร”

ตอนขายภาพให้กับอองรี มาร์โซ ผมได้มา 2 ล้านยูโร

จางมีแรบอกว่าแค่นั้นก็ไม่ต้องกังวลเรื่องเงินไปตลอดชีวิตแล้ว แต่หลายสิบล้านยูโรงั้นเหรอ...

คุณปู่ก็เคยพูดแบบเดียวกัน แต่ผมก็ยังไม่อาจเชื่อได้อยู่ดี

“ผมไม่แน่ใจว่าการใช้ ‘เงิน’ เพื่อวัดคุณค่าของงานศิลปะมันเหมาะสมหรือเปล่า แต่ในอีกมุมหนึ่ง มันก็เป็นตัวเลขที่ชัดเจนที่สุดในการแสดงให้เห็นว่าเขาเป็นจิตรกรที่ได้รับความรักมากแค่ไหนครับ”

“…….”

“ด้วยเหตุผลแบบนั้นแหละครับ เราจึงเลือกจัดแสดงด้วยภาพจำลองที่สร้างอย่างประณีต ส่วนของจริงก็จะนำออกมาจัดแสดงหมุนเวียนกันเพื่อการดูแลรักษาที่เหมาะสมครับ”

ขณะพยักหน้าและมองดูผลงาน เควินก็เอ่ยเรื่องใหม่ขึ้นมาอีก

“ทราบไหมครับ? ในบรรดาภาพเหมือนตัวเองของแวนโก๊ะที่เรารู้จักกัน บางภาพก็อาจจะไม่ใช่ตัวเขาเอง”

ผมหันไปมองเขาด้วยความงง

“เป็นเรื่องยากที่จะบอกแน่ชัดว่าภาพนั้นวาดตัวเขาเอง หรือวาดน้องชายคือธีโอดอร์ เพราะถึงจะเป็นพี่น้องกัน แต่ทั้งสองคนหน้าตาเหมือนกันมาก”

ธีโอ ฉลาดกว่า สุภาพกว่า และหาเงินเก่งกว่าผม

แม้จะเคยมีข่าวลือไม่ดีอยู่ช่วงหนึ่ง แต่เขาก็ได้รับความไว้วางใจจากผู้คน และประสบความสำเร็จในฐานะพ่อค้าศิลปะ เขาพูดเก่งและเชื่อถือได้

เขาดีกว่าผมทุกด้าน

...ยกเว้นเรื่องหน้าตา

“ภาพนี้ธีโอครับ แล้วก็นั่นก็ธีโอเหมือนกัน”

“ฮะฮะฮะ แน่ใจขนาดนั้นเลยเหรอ”

คุณปู่หัวเราะก่อนจะลูบหัวผมเบา ๆ ดูเหมือนจะไม่ค่อยเชื่อเท่าไร

“ที่ไม่สามารถแยกได้ว่าเป็นตัวเองหรือน้องชายก็เพราะแวนโก๊ะวาดตัวเองออกมาแตกต่างกันไปในแต่ละครั้ง อย่างเช่นภาพเหมือนตัวเองที่ส่งให้แม่ เขาก็วาดให้ดูดี ทั้งโกนหนวดเรียบร้อย แววตาก็เด็ดเดี่ยว”

“ก็ถ้าวาดให้ดูซอมซ่อท่านแม่จะเป็นห่วงน่ะครับ”

“ใช่เลยครับ คุณรู้อย่างดีทีเดียว”

เควินกล่าวอย่างสุภาพ ก่อนจะพูดต่อ

“แต่ถึงอย่างนั้น แวนโก๊ะก็ไม่ใช่คนที่วาดภาพตัวเองเพื่ออวยตัวเองนะครับ อย่างในภาพนี้จะเห็นได้ชัดว่าเขามีสีหน้าเคร่งเครียด การที่ภาพเหมือนตัวเองของเขาแต่ละภาพให้ความรู้สึกไม่เหมือนกันเลย ก็เพราะเขาไม่ได้วาดรูปลักษณ์ภายนอกของตัวเอง แต่สะท้อนสิ่งที่อยู่ภายในใจออกมาต่างหาก นั่นแหละคือสิ่งที่พิเศษที่สุดของวินเซนต์ แวนโก๊ะ”

ในยุคเรอเนสซองส์ ศิลปินให้ความสำคัญกับการวาดภาพอย่างแม่นยำ

แต่มันก็เปลี่ยนไปในสมัยพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส ที่ทุกอย่างกลายเป็นเรื่องของ “อุดมคติ” และ “ความสมบูรณ์แบบ” ในงานศิลปะ จนความจริงถูกบดบัง

เควินชี้ให้เห็นเรื่องนี้ขณะชื่นชมผม แต่ในความเป็นจริงแล้ว ศิลปินหลายคนในยุคนั้นก็พยายามต่อสู้เพื่อหลุดพ้นจากกฎเกณฑ์แบบเดิมเหมือนกับผม

พวกเขาแค่มีวิธีของตัวเองที่แตกต่างกันเท่านั้น

“มันไม่ได้มีแค่แวนโก๊ะคนเดียวหรอกครับ”

เควินมองมาทางผมอย่างสงสัย

“มาแน, โมเนต์, เรอนัวร์, โกแกง, โลแทร็ก แล้วก็อีกมากมาย ศิลปินในยุคนั้นหลายคนต่างก็พยายามดิ้นรนด้วยวิธีของตัวเอง”

เป็นการดิ้นรนจริง ๆ

ในยุคนั้น ศิลปินที่ไม่สามารถหาทางแสดงตัวตนออกมาได้ ก็ไม่สามารถมีชีวิตอยู่ได้ พวกเขาต่อสู้กับระบบเดิม ๆ เพื่อเอาตัวรอด

ผมเองก็เป็นแค่หนึ่งในนั้น

เป็นคนที่พยายามดิ้นรนเพื่อจะมีชีวิตอยู่

คนที่พยายามแสดงตัวเองลงบนผืนผ้าใบ แล้วล้มเหลว

...เป็นผู้แพ้คนหนึ่ง

เควินยิ้มบาง ๆ

“ถูกต้องเลยครับ มาแน, โมเนต์, เรอนัวร์, โกแกง, โลแทร็ก... ยุคนั้นมีศิลปินยอดเยี่ยมมากมาย และพวกเขาทั้งหมดก็ได้สร้างผลงานที่ยิ่งใหญ่ซึ่งบันทึกไว้ในประวัติศาสตร์ศิลปะ”

ทันทีที่ได้ยินชื่อของบรรดาศิลปินที่เคยถูกเย้ยหยันซ้ำแล้วซ้ำเล่าจากวงการศิลปะ ถูกเอ่ยปากโดยเควิน ความปิติยินดีที่อธิบายไม่ได้ก็เอ่อล้นขึ้นในใจ

ใช่แล้ว

ในวันนี้ พวกเขาทั้งหมดได้รับการยอมรับจนได้จารึกไว้ในหน้าประวัติศาสตร์ศิลปะ

ช่างน่ายินดีอะไรเช่นนี้

ไม่มีสิ่งใดจะทำให้ผมดีใจไปกว่านี้อีกแล้ว

“แต่สำหรับผม แวนโก๊ะพิเศษกว่าคนอื่นครับ”

เมื่อผมหันไป เควินก็พูดพลางจ้องมองไปยังภาพเหมือนของผม

“แม้จะผ่านมาแล้ว 137 ปีหลังจากแวนโก๊ะเสียชีวิต แต่ก็ยังมีศิลปินอีกมากมายที่ยังคงต่อสู้กับความเป็นจริง บางครั้งก็ท้อแท้ บางครั้งก็อยากจะยอมแพ้ แต่พวกเขาทั้งหมดต่างเก็บแวนโก๊ะไว้ในใจ... ผมเองก็เช่นกัน”

เขาหันมามองสบตากับผม

“ถึงแม้จะถูกตราหน้าว่าเป็นคนบ้า ถูกครอบครัวทอดทิ้ง ไม่มีใครเข้าใจ และแม้กระทั่งต้องเผชิญกับโรคภัย แต่อย่างไรก็ยังสู้ต่อไป จนถึงที่สุด เราได้รับพลังใจจากเขา”

น้ำเสียงของเควินไม่สั่นไหวแม้แต่น้อย

สายตาที่เขามองผมนั้น เต็มไปด้วยความเชื่อมั่น

“แม้ความมืดจะลึกเพียงใด เราก็ยังเชื่อว่ารุ่งอรุณจะมาถึง วันนั้น แวนโก๊ะคือคนที่ให้ความกล้าหาญแก่ศิลปินทุกคนตลอด 137 ปีที่ผ่านมา”