[สังคมอเมริกันเงียบงันต่อการจากไปของศิลปินผู้ยิ่งใหญ่]

[วุฒิสมาชิกพรรครีพับลิกันเข้าร่วมพิธีศพของเฟอร์ดินานโด กอนซาเลซ “เพื่อแสดงความเคารพต่อศิลปินที่ชื่นชม”]

[แคโรไลน์ สตริค “ความยิ่งใหญ่ของอเมริกาเกิดจากอะไร”]

ขณะรอคุณปู่ ผมเปิดอ่านข่าวในอินเทอร์เน็ตเกี่ยวกับเฟอร์ดินานโด กอนซาเลซ

ดูเหมือนคนที่เคยต่อสู้แย่งชิงอำนาจทางการเมืองหยุดการต่อสู้กันหลังจากเฟอร์ดินานโด กอนซาเลซเสียชีวิต

นั่นก็ยังดีอยู่บ้าง

นักประวัติศาสตร์ศิลปะ แคโรไลน์ สตริค กล่าวว่าที่อเมริกายิ่งใหญ่ได้ก็เพราะเป็นสังคมที่หลากหลายเชื้อชาติอยู่ร่วมกัน และเธอก็แสดงความอาลัยต่อเฟอร์ดินานโด กอนซาเลซ

เธอยังอ้างถึงจดหมายที่เขาทิ้งไว้ด้วย

มีเพียงสองบรรทัดเท่านั้น เป็นข้อความที่บอกว่าเขาได้รับแรงบันดาลใจอย่างมากจาก <79㎏> และ <34㎏> ในนิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกของผม “ความสุขอันแสนหวาน”

แคโรไลน์ สตริคใช้จุดนี้กล่าวว่า ท่ามกลางชีวิตที่เคร่งเครียด สิ่งที่จะช่วยเราได้ไม่ใช่ความเกลียดชังซึ่งกันและกัน แต่คือความปรองดอง และการกระทำในเชิงโชโคลาติซึมที่ถ่ายทอดความสุขด้วยการสื่อสาร คือสิ่งที่สังคมยุคนี้ต้องการที่สุดและคือเป้าหมายที่ศิลปะในปัจจุบันควรมุ่งไป

เรื่องอื่นจะอย่างไรก็ช่าง

แต่ในเรื่องที่บอกว่าเราต้องการความปรองดองไม่ใช่ความเกลียดชังนั้น ผมเห็นด้วยอย่างเต็มที่

ถ้าเราโยนความยากลำบากของตัวเองไปโทษผู้อื่น ความขัดแย้งก็จะเกิดขึ้น

เหมือนที่คุณปู่เคยพูดว่า ยิ่งเศรษฐกิจแย่ลงเท่าไหร่ ชาติต่าง ๆ ก็ยิ่งมีแนวโน้มแบบชาตินิยมมากขึ้น ซึ่งก็อยู่ในบริบทเดียวกัน

ถ้ายังเป็นแบบนี้ต่อไป สักวันหนึ่งก็อาจเกิดเรื่องที่ย้อนกลับไปไม่ได้อีก

เราต้องรักให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้

แม้จะเข้าใจอีกฝ่ายได้ยากเพียงใด อย่างน้อยก็ควรพยายามสนทนา

ก็ด้วยความกล้าเล็ก ๆ นั้น เราถึงได้ค่อย ๆ พัฒนาเรื่อยมาไม่ใช่หรือ

ผมเชื่อแบบนั้น

ระหว่างกำลังคิดเช่นนั้นและกำลังจะวางสมาร์ตโฟน ผมก็เห็นข่าวที่บอกว่าเมื่อสัปดาห์ก่อนเกิดปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวง

“สุริยุปราคา?”

บทความอธิบายว่าเป็นปรากฏการณ์ที่ดวงจันทร์บดบังดวงอาทิตย์ แต่ภาพถ่ายมันดูแปลกประหลาดมาก

เหมือนเป็นภาพจากคอมพิวเตอร์กราฟิก

มันเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริงได้เหรอเนี่ย

“ป้า”

ผมเอาภาพถ่ายสุริยุปราคาให้จางมีแรดู

“นี่ของจริงเหรอครับ?”

“สุริยุปราคานี่นา”

เธอพยักหน้า

“ดูที่ไหนได้ครับ?”

“ไม่แน่ใจสิ”

จางมีแรค้นข้อมูลเรื่องสุริยุปราคาก่อนจะยักไหล่

“อาทิตย์ที่แล้วเห็นว่าดูได้ที่ออสเตรเลีย”

“แล้วที่ประเทศเราไม่มีเหรอครับ?”

“คงยากหน่อยน่ะ ถึงจะพอเห็นสุริยุปราคาบางส่วนได้บ้างก็เถอะ”

อยากเห็นสักครั้งให้ได้

แค่ดูจากภาพถ่ายก็ใจเต้นขนาดนี้ ถ้าได้เห็นจริง ๆ จะขนาดไหนกันนะ

“อ๊ะ เขาว่าพอจะมีให้ดูได้นะ”

“เมื่อไหร่ครับ?”

“วันที่ 2 กันยายน ปี 2035”

“……”

“ที่โคซอง”

“โคซองอยู่ที่ไหนครับ?”

“ทางเหนือของคังวอนโด”

ต้องรอตั้ง 7 ปี แถมดูจากโซลก็ไม่ได้อีก

พลาดโอกาสดีไปแล้ว

ทั้งที่ก็ไม่มีเวลาจะไปดูอยู่แล้วก็เถอะ

“ถ้าไม่เกี่ยงสถานที่ ก็จะเห็นได้ทุก ๆ 18 เดือนน่ะ อยากดูเหรอ?”

“ครับ”

หลังจาก <ทุ่งข้างสาลีเยือกแข็ง>, <หน้ากาก>, <กระสุน>, <เฟอร์ดินานโดและหลุยส์> ทั้งหมดต่างก็เป็นผลงานที่ตั้งใจแสดง “แนวคิด” ด้วยจุดประสงค์ที่ชัดเจน

เป้าหมายที่อยากจะวาดอย่างบริสุทธิ์จากเพียงแค่ภาพเหมือนอย่างสุริยุปราคาแบบนี้ มันนานแล้วที่ไม่ได้รู้สึกแบบนั้น

“แต่เห็นว่าแบบที่บดบังทั้งดวงอย่างสมบูรณ์ ที่เดียวกันจะดูได้นานไม่ได้หรอก แค่ไม่กี่นาที?”

ไม่ว่าจะเป็นโลก ดวงจันทร์ หรือดวงอาทิตย์ ก็ช่างเร่งรีบเหลือเกิน

ในขณะที่กำลังนั่งดูภาพถ่ายสุริยุปราคาด้วยความรู้สึกเสียดายอยู่พักหนึ่ง เครื่องบินที่คุณปู่นั่งมาก็เดินทางมาถึง

“ฮุน!”

พอผมโบกมือให้คุณปู่ ท่านก็รีบวิ่งเข้ามากอดด้วยความยินดี

แทบหายใจไม่ออก

“กินข้าวดีไหม? ทาครีมให้ผิวหรือเปล่า? แปรงฟันดีไหม? ไม่คิดถึงคุณปู่เลยเหรอ?”

แค่ห่างกันแค่สัปดาห์เดียว แถมยังวิดีโอคอลกันทุกวันอีก ยังจะคิดถึงขนาดนี้ได้ยังไงนะ

ดูเหมือนท่านจะกลับมาเข้มแข็งขึ้นกว่าที่คิด ผมก็โล่งใจ

“ผมกินดีครับ”

กลัวจะกลับไปเป็นเหมือนชาติก่อนที่เหงือกร่นจนกินของอร่อยไม่ได้ ผมก็เลยแปรงฟันอย่างดี ถึงจะลืมทาครีมบ้างเป็นบางครั้ง

“คุณปู่…”

กำลังจะถามว่า “ไม่เป็นอะไรใช่ไหมครับ” แต่พอเห็นแววตาที่ยังมีความเศร้าอยู่ ผมก็กลืนคำลงคอ

พอผมสวมกอด ท่านก็ลูบหลังผมพลางบอกว่าไม่เป็นไร

สำหรับผม การเสียชีวิตของเฟอร์ดินานโด กอนซาเลซคือการจากไปของศิลปินที่เก่งมากเท่านั้น

แต่สำหรับคุณปู่ที่มีความสัมพันธ์ส่วนตัวกับเขา มันคงเป็นบาดแผลใหญ่

พักนี้ผมต้องกอดท่านให้บ่อย ๆ หน่อยแล้ว

“เหนื่อยแย่เลยครับ”

“เหนื่อยอะไรกันเล่า”

คุณปู่ลูบหัวผม แล้วยืนขึ้นทักทายจางมีแรด้วย

“ฮุนไม่ก่อเรื่องอะไรใช่ไหม?”

“ก็แค่เอาแต่วาดภาพน่ะค่ะ”

เหมือนจางมีแรจะนึกอะไรออกแล้วก็ปรบมือดังฉาด

“อ้อ แอบแทะขนมทีละนิดด้วยนะคะ”

ถึงจะวางแผนซับซ้อนรอจังหวะตอนจางมีแรออกไปทำงาน แล้วก็แทะอย่างแนบเนียนทีละนิดแบบไม่ให้รู้ตัว แต่ก็ยังโดนจับได้จนได้

ผมมองคุณปู่ด้วยความตกใจ

“แบบนี้เองถึงได้แก้มกลมแบบนี้สินะ”

...

ระหว่างกินมื้อเย็นกับจางมีแร เราเริ่มคุยกันถึงเรื่องพิธีเกษียณของคุณปู่

จริง ๆ แล้วผมสนใจนิทรรศการมากกว่าพิธีเกษียณ แต่ดูเหมือนมหาวิทยาลัยเกาหลีจะเตรียมงานใหญ่กว่าที่คิดไว้

เขาว่ามีการเช่าสถานที่ฉายภาพยนตร์ที่ใหญ่ที่สุดในกรุงโซลมาหนึ่งแห่ง

“700 ที่นั่ง?”

คุณปู่ถามกลับด้วยความตกใจ

“แค่นั้นมันยังแคบไปเลยค่ะ”

“จะแคบอะไรกันล่ะ ใครจะมาเยอะแยะเช่าที่กว้างขนาดนั้น รีบไปยกเลิกซะเถอะ”

“บอกว่าไม่มีใครจะมาคืออะไรล่ะคะ คนที่บอกว่าจะมากันเยอะมากจนต้องให้ลงทะเบียนล่วงหน้าแบบมาก่อนได้ก่อนเลยค่ะ”

จางมีแรเล่าว่าต้องเหนื่อยในการปลอบนักศึกษาและศิษย์เก่าที่แจ้งเข้าร่วมงานช้า บอกให้พวกเขาไปเจอกันที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะแทน

“ทุกคนก็คงยุ่งกันไม่ใช่เหรอ จะมาทำไมกัน”

“ก็เพราะใช้ชีวิตกันอย่างเร่งรีบถึงไม่ได้เจอกันไงคะ นี่เป็นโอกาสที่จะได้เจอหน้ากันอีกครั้ง ไหนจะงานเกษียณของอาจารย์อีกล่ะคะ ถ้าไม่ใช่โอกาสแบบนี้จะเจอกันได้ยังไง”

จางมีแรรู้วิธีพูดกับคุณปู่ดี

ถ้าบอกว่าทุกคนมาเพราะเคารพคุณปู่ เขาคงปฏิเสธหัวชนฝา แต่พอบอกว่าเหมือนเป็นงานเลี้ยงรุ่น คุณปู่ก็ไม่ว่าอะไรอีก

คุณปู่ก็ดูเหมือนจะแอบตั้งตารอที่จะได้เจอลูกศิษย์เหมือนกัน

“แล้วจะมาซักกี่คนล่ะ?”

“ได้ยินว่า จะมีคนมาประมาณสองพันคนค่ะ”

“สองพันคน?”

ผมก็ตกใจพอ ๆ กับคุณปู่

มีคนติดต่อมาขอเข้าร่วมพิธีเกษียณถึงหนึ่งพันคน นั่นหมายความว่าคนจริง ๆ ที่จะมาก็ต้องมากกว่านั้นมาก

คุณปู่ดูยิ่งใหญ่อย่างไม่คาดคิด

“คุณปู่สอนคนมากขนาดนั้นเลยเหรอครับ?”

“จะเป็นไปได้ไงล่ะ”

เท่าที่ผมรู้ คุณปู่สอนนักศึกษาโดยตรงมาแค่ราว 14 ปี

ผมไม่แน่ใจว่ามีคนเรียนวิชาเอกจิตรกรรมตะวันออกต่อชั้นปีมากแค่ไหน แต่จะถึงสองพันคนเหรอ?

“ถ้านับรวมทั้งคณะศิลปกรรมก็มากกว่านั้นเยอะค่ะ ท่านไม่ได้สอนแค่วิชาจิตรกรรมตะวันออกอย่างเดียวด้วย”

“เฮ้อ…”

คุณปู่ถอนหายใจเบา ๆ ด้วยความตกใจ จางมีแรแสดงท่าทีเสียดาย

“เสียดายที่ที่นั่งสำหรับบุคคลภายนอกถูกจองก่อนค่ะ นักศึกษาคงต้องไปเจอกันที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะแทน”

“หมายความว่าไง?”

“ตอนประชุมคณะอาจารย์ เขาเสนอให้จองที่นั่งสำหรับบุคคลมีชื่อเสียงไว้ก่อน แล้วค่อยให้นักศึกษานั่งที่เหลือน่ะค่ะ”

“เฮ้อ มหาวิทยาลัยเราจะจัดงานอะไร ทำไมต้องเชิญคนนอกด้วย?”

“ตอนแรกฉันก็ถามว่าหมายความว่ายังไงเหมือนกันค่ะ แต่พอดูรายชื่อแล้ว จะบอกไม่ให้มาก็ดูไม่เหมาะ”

“ถึงจะเป็นประธานาธิบดีก็ต้องขออนุญาตก่อนสิ มีรายชื่อไหม?”

“เดี๋ยวนะคะ”

จางมีแรเปิดสมาร์ตโฟนขึ้นมา แล้วไม่นานก็มีเสียงแจ้งเตือนดังขึ้น

ผมก็อดไม่ได้ที่จะเข้าไปดูใกล้ ๆ เพราะสงสัยว่าใครกันที่จางมีแรยังต้องยอมให้มา

[รายชื่อผู้ประสงค์เข้าร่วมพิธีเกษียณอายุราชการของคณบดีคณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกาหลี ปี 2028]

อีอึงกยอม อธิการบดีมหาวิทยาลัยเกาหลี

แพจินกี คณบดีคณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกาหลี

ควอนแดชิก คณบดีคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกาหลี

ส่วนใหญ่เป็นบุคลากรจากมหาวิทยาลัยเกาหลี มีชื่อคณาจารย์จากแต่ละคณะเรียงราย

คุณปู่ดูไม่ได้ขัดข้องกับการที่เพื่อนร่วมงานจะมาร่วมงาน

ชเวยองซู ประธานสมาคมศิลปะแห่งชาติ

นาจองอุง กรรมการสมาคมศิลปะแห่งชาติ

อีซองจิน ส.ส. พรรคโคเรียดังก์

คิมดงยุน ส.ส. พรรคโคเรียดังก์

อีจียอง ส.ส. พรรคชิลลาดังก์

พัคอึนซุน ส.ส. พรรคแพ็กเจดังก์

คิลซังซู นายกเทศมนตรีกรุงโซล

สมาชิกรัฐสภาและนายกเทศมนตรีก็นับว่าเข้าใจได้ แต่สมาคมศิลปะแห่งชาติทำงานอะไรไม่แน่ใจนัก

“สมาคมศิลปะแห่งชาติเขาทำอะไรเหรอครับ?”

“ก็ทำเหมือนจะปกป้องสิทธิของศิลปินในประเทศเราน่ะสิ”

“เหมือนจะเหรอครับ?”

“ใช่ เหมือนจะ”

พูดแล้วผมก็เพิ่งนึกได้ว่า ทั้งคุณปู่และจางมีแรไม่เคยพูดถึงสมาคมนี้ในแง่ดีเลย

“คนพวกนี้จะมางานเกษียณฉันทำไม? ฉันไม่รู้จักหน้าค่าตาเลยด้วยซ้ำ”

“เขาว่าท่านเป็นศิษย์เก่าน่ะค่ะ”

“ฉันไม่ถือว่าคนที่เข้าสู่วงการการเมืองเป็นศิษย์เก่าหรอก”

พอผมมองไปที่จางมีแร เธอก็แค่ยิ้มออกมา

ยิ่งดูไปเรื่อย ๆ ก็พบว่ามีผู้บริหารบริษัทบางคนจะมาด้วย แล้วก็ศิลปินหลายคน เช่น คิมฮยองอู ที่เคยต้องเลื่อนตารางนัดเพราะผม

ยังมีคนที่มีความสัมพันธ์ส่วนตัวกับคุณปู่อีกมาก

เห็นชื่อมาร์ติน แยนเซน ประธานมูลนิธิแวนโก๊ะและเพื่อนของคุณปู่ กับริชาร์ด ฟิลลิปส์ นักออกแบบผลิตภัณฑ์ ก็เป็นชาวต่างชาติที่รู้จักกันดีปรากฏอยู่ในรายชื่อด้วย

“…….”

“…….”

อ็องรี มาร์โซ

“ทำไมถึงติดต่อเจ้าเด็กนี่ล่ะ?”

คุณปู่ถึงกับลุกพรวดขึ้นมา

“ทางนั้นเป็นฝ่ายติดต่อมาก่อนเองค่ะ”

“อย่าทำแบบนั้นเลยนะครับ เขาอาจจะเป็นคนแปลก ๆ แต่ไม่ใช่คนไม่ดีหรอกนะครับ”

พอผมปกป้องอ็องรี มาร์โซ คุณปู่ก็จิ๊ปากอย่างไม่สบอารมณ์

“คุณปู่น่ะ ไม่ชอบคนหยิ่งที่สุดเลย”

เรื่องนั้นผมเถียงไม่ได้เลย

ว่าแต่ ตอนที่จบไลฟ์ครั้งก่อน เขาบอกว่าจะโทรมา แต่ผมก็ไม่มีจังหวะจะตอบเลย

พอเผลอลืมไปแล้ว ก็นึกขึ้นมาได้พอดี คงต้องโทรหาซักครั้ง

“กลายเป็นเรื่องใหญ่โดยใช่เหตุเลยแฮะ”

“ทุกคนแค่อยากแสดงความยินดีน่ะค่ะ ก็เป็นการกลับมาในวงการของจิตรกรโกซูยอลแห่งแฮซงนี่คะ”

ปกติแล้วถ้าเป็นงานเกษียณก็คงจะให้ความรู้สึกเศร้าหมอง แต่งานของคุณปู่กลับดูเหมือนจะมีแต่คนดีใจ

ทั้งบังแทโฮ ทั้งจางมีแร รวมถึงปิแอร์ มาร์โลที่เพิ่งถามสารทุกข์สุกดิบไปเมื่อไม่นานมานี้ พอรู้ว่าคุณปู่จะจัดนิทรรศการก็บ่นว่าทำไมไม่บอกก่อน

“แล้วตารางงานเป็นยังไงบ้าง?”

“เริ่มพิธีพรุ่งนี้ตอนหกโมงเย็นที่ WH Cinema แล้วตั้งแต่สามทุ่มก็จะมีปาร์ตี้ที่ชั้น 3 ของอาคารเดียวกันค่ะ เป็นเหมือนงานเลี้ยงเปิดตัวล่วงหน้า”

“หืม”

“ส่วนงานนิทรรศการที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะโซล วันต่อมาก็รู้กันอยู่แล้วใช่ไหมคะ”

คุณปู่พยักหน้า

ทุกคนคงยังจำได้แค่ลายเส้นเก่าของคุณปู่ ผมก็หวังให้ถึงวันมะรืนเร็ว ๆ

และงานอีฟนิ่งปาร์ตี้ที่บอกว่าจะเริ่มตอนสามทุ่มวันพรุ่งนี้ก็น่าตื่นเต้นว่าจะมีอาหารอร่อยอะไรบ้าง

จางมีแรบอกว่าเป็นบุฟเฟ่ต์ระดับสูงสุดของประเทศเลย

“พรุ่งนี้ผมจะไม่กินข้าวละกันครับ”

ผมพูดด้วยความหวัง คุณปู่ก็กะพริบตา

“พูดอะไรน่ะ?”

“ถ้าจะกินของอร่อยตอนกลางคืน ก็ต้องเตรียมท้องให้ว่างไว้สิครับ”

“งานเริ่มตั้งสามทุ่มนะ?”

ถ้าจะได้กินของอร่อย ต่อให้ต้องอดครึ่งวันก็ยอมได้

“มันดึกไปนะ อยู่บ้านเถอะ”

“ใช่แล้วล่ะ เดี๋ยวน้าซื้อพิซซ่าให้ งานยุ่ง เดินทางพาไปก็ลำบาก อยู่นิ่ง ๆ ที่บ้านได้ไหมจ๊ะ?”

“…….”

ทั้งสองท่านเสนอให้ผมยอมสละของอร่อยเหล่านั้น ซึ่งเป็นคำขอที่ไร้เหตุผลสิ้นดี

แต่ถึงจะอ้อนเท่าไร สำหรับคุณปู่กับจางมีแรแล้ว ก็คงมองว่าเด็กกำลังงอแงอยู่ดี

แต่ผมก็มีท่าไม้ตายที่เคยใช้ได้ผลตอนเกลี้ยกล่อมพ่อแม่อยู่

“ผมกลัวอยู่บ้านคนเดียวครับ”