“ภาพนี้แหละที่ทำให้เกิดคำว่า ‘สต็องดาลซินโดรม’ ขึ้นมา”

“สต็องดาล?”

“เป็นอาการที่เกิดขึ้นเมื่อชมงานศิลปะแล้วหัวใจเต้นแรง หรือถึงขั้นเห็นภาพหลอน นักเขียนชื่อสต็องดาลเคยรู้สึกขาอ่อนแรงหลังได้เห็นภาพนี้ที่ฟลอเรนซ์ เลยเรียกกันว่า ‘สต็องดาลซินโดรม’ ไงล่ะ”

“อ๋อ”

ใช่แล้ว สต็องดาลคือคนเขียนนิยายเรื่อง <สีแดงกับสีดำ>

ถึงว่าทำไมชื่อถึงคุ้นๆ ตอนฟังดูแล้วถึงได้เข้าใจ เพราะภาพนี้ถูกพูดถึงอยู่เรื่อยๆ มานานก่อนจะมีเรื่องราวของสต็องดาลเสียอีก

แม้ผมไม่เคยไปอิตาลี และไม่เคยเห็นของจริงมาก่อน

แต่ภาพเหมือนของเบียทริซ เซนซี กลับเป็นภาพที่ถูกพูดถึงอย่างกว้างขวางตั้งแต่อดีตมาจนถึงปัจจุบัน

ไม่อยากเชื่อเลยว่าจะได้เห็นกับตาตัวเอง

เมื่อได้มองภาพเหมือนของเบียทริซ เซนซี อีกครั้ง ความรู้สึกในอกมันแน่นขึ้นมาอย่างประหลาด

แค่ภาพวาดช่วงศีรษะถึงบ่า ก็สามารถถ่ายทอดอารมณ์และเรื่องราวของตัวบุคคลได้อย่างชัดเจนเหลือเชื่อ

ตอนนี้ผมพอจะเข้าใจแล้วว่าทำไมสต็องดาลถึงรู้สึกเช่นนั้น

“แล้วยังมีภาพอีกสองภาพที่ควรดูคู่กันกับภาพนี้นะ”

ผมหันหน้าไปตามเสียงคุณปู่

“มาเริ่มจากต้นฉบับกันก่อน”

ผมสะดุ้ง

“นี่ไม่ใช่ของจริงเหรอครับ?”

ตกใจมากที่รู้ว่างานชิ้นเอกที่ทำให้ใจผมสั่นไหวนี้ไม่ใช่ต้นฉบับ

“อืม ใช่แล้ว แต่เป็นสำเนาที่ได้รับการยอมรับนะ ภาพนี้ เอลิซาเบ็ตตา ซิรานี่เป็นคนวาดขึ้นตามต้นฉบับของอาจารย์เธอคือ กีโด เรนี”

“อ๋อ”

ไม่คิดเลยว่าจะเป็นลูกศิษย์ของศิลปินชื่อดังอย่างกีโด เรนี

ถึงแม้ผมไม่เคยเห็นงานของเขามาก่อน แต่เคยได้ยินชื่อของเขาในฐานะจิตรกรอัจฉริยะของอิตาลี

ในยุคที่ผู้หญิงยังไม่มีสถานะทางสังคมเท่าเทียมกับผู้ชาย เธอกลับสามารถสร้างสรรค์ผลงานชั้นเลิศได้ขนาดนี้

คงเพราะเรนีเห็นถึงพรสวรรค์ของซีรานี จึงยอมรับเธอเป็นลูกศิษย์ด้วยความเต็มใจ

คุณปู่เปิดภาพเหมือนของเบียทริซ เซนซีที่วาดโดยกีโด เรนี

ทั้งอาจารย์และลูกศิษย์ต่างก็ยอดเยี่ยมสมกับชื่อเสียง

ลูกศิษย์อย่างเอลิซาเบตตา เน้นการถ่ายทอดอารมณ์ภายในของเบียทริซ

ในขณะที่อาจารย์กีโด เน้นความงามของเธอ เพื่อดึงความสนใจไปยังโศกนาฏกรรมที่เธอเผชิญ

ภาพของเอลิซาเบตตาไม่ได้แค่เลียนแบบ แต่เป็นการตีความใหม่ในมุมมองของตัวเอง

เป็นสายสัมพันธ์ระหว่างศิษย์กับอาจารย์ที่ยอดเยี่ยมจริงๆ

แต่น่าเสียดายที่สภาพการเก็บรักษาภาพของซีรานีไม่ดีเท่าของเรนี

“ดูเหมือนกีโดจะอยากเน้นโศกนาฏกรรมของเบียทริซนะครับ”

“ใช่เลย ตาแหลมมาก”

แม้องค์ประกอบโดยรวมจะคล้ายกันแทบทั้งหมด เพราะเป็นการคัดลอกโดยตรงจากต้นฉบับ

แต่หากดูให้ดีจะเห็นความแตกต่าง

ในภาพของเอลิซาเบตตา เราจะเห็นการยอมจำนน การวางใจยอมรับโชคชะตา

ส่วนในภาพของเรนี กลับเต็มไปด้วยอารมณ์เศร้าลึกซึ้งผ่านแววตาและแสงเงาอ่อนนุ่ม

“ที่ตลกร้ายอย่างหนึ่งคือ ภาพสำเนาของลูกศิษย์กลับโด่งดังกว่าต้นฉบับเสียอีก บางคนถึงกับคิดว่าภาพนั้นเป็นผลงานของเรนีซะเอง”

ตามที่คุณปู่พูดจริงๆ ภาพทั้งสองคล้ายกันมากจนเข้าใจผิดได้ง่าย

หากภาพของซีรานีได้รับการดูแลรักษาดี ก็คงจะแยกแทบไม่ออก

อาจเพราะภาพของเธอถูกค้นพบก่อน หรืออาจเพราะองค์ประกอบอื่นๆ ประกอบกัน

บางทีอารมณ์ของเบียทริซในภาพของเธอ สื่อสารกับหัวใจคนดูได้ลึกซึ้งกว่า

อย่างไรก็ดี ทั้งอาจารย์และศิษย์ก็ได้ทิ้งผลงานระดับตำนานเอาไว้

“งั้นไปดูภาพต่อไปกันเถอะ”

คุณปู่ค้นหาภาพต่อ พร้อมอธิบายว่ามีศิลปินอีกหลายคนที่ได้รับแรงบันดาลใจจาก เหมือนของเบียทริซ เซนซี

“เจอแล้ว”

คราวนี้คุณปู่ขยายหน้าจอทีวีเป็นแนวนอน

จึงสามารถชมภาพได้เต็มจอ

“ภาพนี้ชื่อเรนีขณะร่างภาพเหมือนของเบียทริซ เซนซี วาดโดย อาคีเล ลีโอนาร์ดี จิตรกรในศตวรรษที่ 19”

เห็นชื่ออาคีเล ลีโอนาร์ดี ก็เดาได้เลยว่าเป็นศิลปินชาวอิตาลี

แต่พอเห็นชื่อภาพแล้วก็อดสงสัยไม่ได้

“ร่างภาพเหมือนของเบียทริซ...? หมายถึงกีโด เรนีเหรอครับ?”

รู้สึกงง เพราะเพิ่งได้ยินว่าภาพที่โด่งดังคือของเอลิซาเบตตา

แต่ในภาพนี้กลับเป็นเรนีที่กำลังวาด

“นั่นสิ ตอนนั้นคนทั่วไปยังไม่รู้ว่าภาพนั้นคือฝีมือของซีรานีน่ะสิ”

คุณปู่เพิ่งบอกเองว่า ผลงานของลูกศิษย์โด่งดังกว่าของอาจารย์

แต่นี่ศิลปินในยุคนั้นกลับวาดภาพเรนีกำลังวาดเบียทริซ

“ทำไมถึงเข้าใจผิดกันได้ล่ะครับ?”

ผมเอียงคอถามอย่างสงสัย

คุณปู่ถอนหายใจแล้วตอบว่า

“ไม่มีใครรู้แน่ชัดว่าทำไมถึงเข้าใจผิดแบบนั้น”

แสดงว่าผู้คนเข้าใจผิดคิดว่าเรนีเป็นคนวาดภาพของศิษย์ตัวเอง?

อาจเป็นเพราะแค่คิดว่า ‘ผู้หญิงจะวาดภาพแบบนี้ได้ยังไง’

สมัยนั้นการมองผู้หญิงต่ำต้อยยังเป็นเรื่องปกติ

พอคิดตามแบบนี้แล้ว ถึงจะน่าโมโหก็ยังรู้สึกว่าเป็นเรื่องที่อาจเกิดขึ้นได้จริงในยุคสมัยนั้น

ในศตวรรษที่ 19 ยังมีการกีดกันเพศหญิงในหลายแวดวง

แล้วจะไม่เกิดกับศิลปินหญิงในยุคก่อนหน้านั้นได้อย่างไร

เอลิซาเบ็ตตา ซิรานี่

ผมจะจำชื่อนี้ไว้ให้ได้แน่นอน

“ใช้แสงได้ดีเลยนะครับ รายละเอียดก็แม่นยำมาก”

แค่เห็นชุดที่เรนีสวมก็รู้เลยว่าเป็นแบบที่จิตรกรอิตาเลียนยุคศตวรรษที่ 17 นิยมใส่

รายละเอียดของเสื้อผ้าคนอื่นก็ถ่ายทอดอย่างประณีต

ส่วนเบียทริซในภาพนี้ สวยสง่า

ต่างจากสองภาพก่อนที่เต็มไปด้วยความเศร้า

ในภาพนี้ เธอเปล่งประกายภายใต้แสงอย่างงดงามราวกับนักบุญ

เรือนร่างดูอวบอิ่ม เป็นการสื่อถึงความมั่งคั่งและความเมตตา

“เธอกลายเป็นสัญลักษณ์ไปแล้ว”

ภาพนี้ไม่ใช่แค่ภาพเหมือนของเบียทริซ

และไม่ใช่แค่ภาพของเรนีที่กำลังวาดเธอเท่านั้น

แต่เป็นงานที่แสดงให้เห็นว่า เธอเป็นมากกว่าภาพวาด

เธอคือแรงบันดาลใจ

คือสัญลักษณ์ของการต่อต้านและความหวังในยุคมืดแห่งอำนาจ

“ใช่แล้ว เธอกลายเป็นสัญลักษณ์ของการต่อต้านอำนาจหลังจากเสียชีวิตไป”

“แม้ภาพนี้จะดูเหมือนวาดอย่างแม่นยำ แต่มันไม่ได้สะท้อนตัวตนของเบียทริซในฐานะปัจเจกบุคคลเท่าไรนัก หากแต่สื่อถึงการต่อต้านอำนาจเผด็จการมากกว่า”

แม้ภาพนี้จะไม่ได้ทำให้ใจสั่นสะเทือนเหมือนบางภาพ แต่ก็ยังมีคุณค่าในแบบของมันเอง

และในขณะที่ผมครุ่นคิดอยู่ จู่ๆ ก็เข้าใจขึ้นมาว่า

ทำไมคุณปู่ถึงจู่ๆ ก็อยากให้ผมมาดูภาพที่เกี่ยวกับเบียทริซ เซนซี

คงเพราะอยากให้ผมเข้าใจว่าควรให้ความสำคัญกับอะไรบ้างเวลาจะวาดคาแร็กเตอร์สำหรับปราสาทปริศนา

งานของอาคีเล ลีโอนาร์ดีมีประเด็นน่าสนใจและผ่านการศึกษาข้อมูลมาอย่างดี

แต่หากพูดถึงความลึกซึ้งในตัวตนของเบียทริซ เซนซี แล้ว งานของเอลิซาเบ็ตตา ซิรานี่ในรูปแบบภาพเหมือนครึ่งตัวกลับทำได้ลึกซึ้งกว่า

หากจะตอบคำถามว่า “เธอคือใคร” ได้อย่างชัดเจน คงต้องดูจากผลงานของกีโด เรนี หรือเอลิซาเบ็ตตา ซิรานี่

ผมหันไปมองคุณปู่แล้วยิ้ม

“เป็นการบรรยายที่สุดยอดเลยครับ”

“ดีแล้วล่ะ”

คุณปู่พูดพลางลูบหัวผมเล่นอย่างอารมณ์ดี

ผมหยิบรีโมตขึ้นมา เพราะอยากรู้จักเอลิซาเบ็ตตา ซิรานี่ให้มากกว่านี้

“อยากดูอีกเหรอ?”

“ครับ ศิลปินที่ยอดเยะแบบนี้กลับแทบไม่มีคนรู้จัก ผมเลยอยากจดจำชื่อของเธอไว้ให้ได้”

“ไม่มีคนรู้จักงั้นเหรอ?”

คุณปู่ถามกลับพร้อมทำหน้าสงสัยในคำพูดของผม

“ก็คุณปู่บอกเองว่าทุกคนเข้าใจว่าภาพของเธอเป็นของอาจารย์เธอนี่ครับ?”

“ก็จริง แต่เอลิซาเบ็ตตา ซิรานี่ก็ได้รับคำชมอย่างมากในยุคนั้นนะ เพียงแต่เธอถูกพ่อของเธอ คือ จิโอวานนี อันเดรีย ซีรานี ทารุณมาก เขามองเธอเป็นแค่เครื่องหาเงินเท่านั้นเอง”

วันนี้ผมได้รู้จักชื่อของพวกชั่วๆ เพิ่มอีกแล้ว

“เขาเอาเงินที่เธอได้จากการขายภาพไปซื้อเหล้า แล้วก็ไม่ให้เธอได้พักเลย จนกระทั่งวันหนึ่งเธอได้เห็นภาพ เหมือนของเบียทริซ เซนซี ของกีโด เรนีเข้า”

“อ๋อ...”

ตอนนี้ผมเข้าใจแล้วว่าทำไมภาพ เหมือนของเบียทริซ เซนซี เวอร์ชันของเอลิซาเบตตา ถึงได้เศร้าและเจ็บปวดนัก

เพราะเธอคงเห็นตัวเองในตัวเบียทริซ ผู้หญิงที่ถูกบีบคั้นจากพ่อผู้กดขี่

การสะท้อนร่วมกันอย่างลึกซึ้งนั้น คงเป็นแรงผลักดันที่สร้างผลงานชิ้นเอกนี้ขึ้นมา

วันนี้ ผมแค่อยากนั่งนิ่งๆ แล้วดื่มด่ำกับงานของเธอ

...

แม้การอ้างอิงข้อมูลจะสำคัญ

แต่ต้องขอบคุณคุณปู่ ที่ทำให้ผมได้กลับมาตระหนักถึงสิ่งสำคัญที่เราควรจะยึดถือจริงๆ

ต้องสื่อพลังของ อาแซน ลูแปง ยอดโจรที่แม้ทั้งฝรั่งเศสไล่ล่าก็ไม่มีวันจับได้ เพราะความสามารถในการปลอมตัว ดัดแปลงเสียง และการแสดง

ต้องแสดงความทะเยอทะยานของเด็กหนุ่มนาม อีซิดอร์ โบเรต์ ผู้ท้าทายและไล่ล่าลูแปงอย่างไม่หวั่นเกรง

ที่ผ่านมาผมวาดแต่ภาพครึ่งตัวหรือภาพหน้า

เพราะไม่มีเงินจ้างนายแบบ เลยวาดแต่เพื่อนหรือวาดตัวเอง

สำหรับผม การวาดร่างเต็มตัวที่มีการเคลื่อนไหวถือเป็นความท้าทายอย่างมาก

แต่เมื่อได้ฟัง “บทเรียนศิลปะ” จากคุณปู่ ก็ไม่มีข้ออ้างที่จะไม่ลองอีกแล้ว

เริ่มจากการวางท่าทางให้หันหลังเล็กน้อย

อยากให้ดูเหมือนว่าเขากำลังไล่ตามร่องรอยบางอย่าง

สายตาเป็นประกายดั่งแสงจากปลายกระบอกปืน ปากแสดงออกถึงความมั่นใจ

แสงควรจะตกมาจากด้านขวาบน

หากให้แสงมาตกด้านหลัง ก็จะได้อารมณ์ลึกลับแต่เงาจะบังใบหน้า

ไม่สิ แบบนั้นก็ดีเหมือนกัน

เน้นแววตาในความมืด ก็อาจจะช่วยขับเน้นอารมณ์ให้ลึกขึ้น

พอวาดเค้าโครงคร่าวๆ เสร็จ ก็เริ่มลงรายละเอียด

เสื้อผ้าต้องตรงกับที่ทีมโปรดักชันสรุปไว้

ใส่เสื้อเชิ้ตขาว ทับด้วยเสื้อกั๊กลายตารางแบบเด็กเรียนดี ติดกระดุมครบทุกเม็ด

ส่วนกระเป๋านาฬิกา เดิมทีคิดว่าจะให้ถือ แต่สุดท้ายเปลี่ยนใจ ให้ใส่ในกระเป๋าแล้ววาดสายโซ่คล้องออกมาจากเอวแทน

นอร์แมนยืนยันว่าแว่นขยายเป็นอุปกรณ์สำคัญของนักสืบ ก็เลยให้เขาถือไว้ในมือ

“ฟู่ว”

แม้ยังต้องวาดอีกหลายภาพ

แต่แค่ภาพนี้ภาพเดียว ผมก็ต้องคิด ลอง แล้วก็แก้ซ้ำแล้วซ้ำอีก เพื่อถ่ายทอด อีซิดอร์ โบเรต์ ออกมาให้ได้ดีที่สุด

และนั่นกลับกลายเป็นความสุขเกินคาด

ขณะที่ตัวละครในปราสาทปริศนาค่อยๆ ชัดขึ้นในหัว ผมก็เข้าใจนอร์แมนมากขึ้น

เข้าใจแล้วว่าทำไมเธอถึงยืนยันให้เขาไว้ผมสั้นเรียบร้อย ทำไมต้องให้แขนเสื้อดูสะอาดสะอ้าน

แค่จินตนาการว่า ตัวละครที่ผมสร้างขึ้นนี้จะได้เดินในโลกของปราสาทปริศนา ก็แทบทนไม่ไหว

นี่แหละที่ผมใฝ่ฝันไว้ไม่ใช่เหรอ

อยากถามเธอเดี๋ยวนี้เลยว่า “แบบนี้ใช่ไหม?”

มองนาฬิกา 23:48 น.

ผมถ่ายภาพของอีซิดอร์ โบเรต์ที่วาดแล้วชอบที่สุด แล้วส่งให้นอร์แมน

และไม่นานเธอตอบกลับมา

{นั่นแหละ อิซิโดร์ของฉันอยู่ที่นั่นแล้ว} 23:49

ความรู้สึกที่ภาพในหัวของเราสองคนค่อยๆ เชื่อมโยงกันผ่านบทสนทนา

นี่แหละ มันช่างเป็นการพูดคุยที่ปลุกหัวใจให้เต้นแรง

พรุ่งนี้ ผมอยากเอาภาพที่เหลือทั้งหมดไปให้เธอดูเลยทันที