แดเนียล สกอตต์รู้สึกราวกับเพิ่งเจอชิ้นส่วนจิ๊กซอว์ชิ้นสุดท้ายในที่สุด

‘นี่แหละ’

เขาทั้งตื่นเต้นที่ได้เล่าเรื่องชีวิตของจิตรกรผู้เป็นที่รัก ทั้งยังโดนแรงกดดันถาโถม

เพราะมีเรื่องมากมายเกินกว่าจะพูดจึงกำหนดเส้นแบ่งให้ชัดเจนได้ยาก

ตอนแรกตั้งใจจะรวบรวมหลายเรื่องราวมานำเสนอ

คนเสียสติที่ตัดหูตัวเอง

จิตรกรผู้เคราะห์ร้าย

ผู้เชี่ยวชาญผู้ประกาศการเริ่มต้นของศิลปะสมัยใหม่

มีผู้คนมากมายพูดถึงจิตรกรวินเซนต์ แวนโก๊ะในหลายมุมมาแล้ว

การเรียบเรียงและแนะนำนั่นก็แน่นอนว่ามีความหมาย แต่แดเนียล สกอตต์อยากใส่ลงไปอีกอย่าง

ไหนๆ ก็มีเรื่องเกี่ยวกับวินเซนต์ แวนโก๊ะในฐานะจิตรกรมากมาย เขาอยากฉายภาพ “มนุษย์” คนหนึ่งที่ชื่อวินเซนต์

แทนที่จะบอกว่าทำไมเขาถึงเป็นจิตรกรผู้ยิ่งใหญ่ เขาอยากบอกว่าทำไมเขาถึงต้องดิ้นรนเอาชีวิตเข้าแลกได้ขนาดนั้น

เพียงแต่ยังคิดอยู่ว่าจะถ่ายทอดลงในวิดีโอให้ได้ผลที่สุดอย่างไรดี

ท่ามกลางสถานการณ์นั้น เขาได้รู้จักโกฮุนจากคำแนะนำของมาร์ติน แยนเซน และเด็กหนุ่มก็ทำให้ความตั้งใจของแดเนียล สกอตต์เป็นจริงอย่างสมบูรณ์

ผู้กำกับ <วินเซนต์> เดินเข้าไปหาโกฮุน

“ยอดเยี่ยมมาก”

น้ำเสียงที่นุ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัดทำให้โกฮุนแปลกใจอยู่นิดๆ

“ตอนภาค 4 ฉันว่าจะพาเดินชมอาร์ลพร้อมสัมภาษณ์ด้วย ถ้าโอเค จะไปด้วยกันไหม?”

ต่อหน้าท่าทีสุภาพของแดเนียล สกอตต์ โกฮุนครุ่นคิดชั่วครู่

เพราะหลังจากนี้ไม่ได้มีตารางหนักอะไร แถมก็อยากเดินดูอาร์ลที่ไม่ได้มาเสียนานอยู่แล้ว น่าจะไม่มีปัญหา

“เดี๋ยวผมปรึกษาผู้จัดการก่อนแล้วค่อยบอกนะครับ”

แดเนียล สกอตต์พยักหน้า

พอโกฮุนกระโดดลงจากเก้าอี้แล้วเดินไปทางโกซูยอลกับบังแทโฮ มาร์ติน แยนเซนก็ย่องเข้ามา

“เป็นไงบ้าง?”

แดเนียล สกอตต์หันหน้าไป

มาร์ติน แยนเซนยิ้มอย่างพอใจ

“พอเข้าใจแล้วว่าทำไมถึงเป็นที่รัก”

“โอ้ ทำไมล่ะ”

“พอพูดถึงแวนโก๊ะ คนส่วนใหญ่จะนึกถึงภาพอย่างความบ้าคลั่ง ความเศร้าหมอง ความละมุนละไมปนเจ็บปวด หรือความตาย นั่นก็เป็นส่วนหนึ่งของแวนโก๊ะ แต่มีเรื่องที่มักถูกมองข้าม”

มาร์ติน แยนเซนพยักหน้ารับอย่างเห็นด้วย

“เด็กคนนั้นรู้เรื่องนั้นดี จะเรียกว่าทำความเข้าใจอย่างลึกซึ้งก็คงได้ ทั้งสถานการณ์ ทั้งอารมณ์ความรู้สึก”

“อืม”

“ต้องขอบคุณเด็กคนนั้น ที่ทำให้เราสามารถถ่ายทอดเรื่องราวได้มากขึ้น”

มาร์ติน แยนเซนยิ้มกว้าง

“คงต้องตั้งความหวังไว้สูงหน่อยแล้ว”

แยนเซนกำลังจะหมุนตัวกลับ แต่จู่ๆ ก็นึกเรื่องที่ลืมขึ้นมาได้เลยหยุด

“เพราะนาย งานนี้คงต้องจ่ายค่าตัวเพิ่ม ทำให้ชัดเจนล่ะ”

“แน่นอนอยู่แล้ว”

* * *

“เยอะขนาดนี้เลยเหรอครับ?”

หลังจากมอบหมายเรื่องการทำสัญญาเพิ่มเติมแล้วออกไปเดินเล่นกับคุณปู่ พอกลับมา บังแทโฮก็ถือเงื่อนไขที่เหลือเชื่อมาให้

ค่าตัวสำหรับการถ่ายทำเพิ่มอีกสองวันอยู่ที่ 70,000 ยูโร เมื่อรวมกับ 10,000 ยูโรเดิมแล้ว คิดเป็นเงินวอนเกาหลีเกินหนึ่งร้อยล้านวอน

พอเห็นสัญญาก็ตกใจจนหันมองบังแทโฮกับมาร์ติน แยนเซนสลับกัน

“ระดับนี้ก็ควรได้สิ ก็เป็นสตาร์ที่คว้ารองชนะเลิศจากการประกวดอาร์นูโวเชียวนะ”

บังแทโฮยิ้มอย่างมั่นใจ

ตอนทำสัญญาเรื่อง <ปราสาทปริศนา> ก็เถอะ หรือสัญญากับนิวเทตโมเดิร์นก็เหมือนกัน ทุกครั้งเขามักเอาเงื่อนไขที่คาดไม่ถึงมาให้เสมอ

ต่างจากสัญญาเดิม ถึงจะบอกว่าเป็นการปรากฏตัวในหนึ่งตอนก็เถอะ แต่แทบไม่ได้เตรียมตัวอะไร แค่ถ่ายเพิ่มอีกสองวันเท่านั้นเอง ทว่าได้ตั้ง 70,000 ยูโร

มันจะเกินไปไหมนะ

“ไม่เป็นไรไหมครับ?”

พอหันไปถามมาร์ติน แยนเซนอีกครั้ง เขาก็หัวเราะลั่น

“ฮาฮ่า! เจ้านี่ เอาเงินกันเป็นล้านดอลลาร์อยู่แล้ว เงินเท่านี้ยังดูเยอะอีกเหรอ?”

ก็แค่งานประมูลที่มันร้อนแรงเกินเหตุเท่านั้น

แม้ตอนนี้ผมก็ยังไม่แน่ใจว่า <ทุ่งข้าวสาลีเยือกแข็ง> จะมีค่าถึง 14 ล้านดอลลาร์จริงๆ หรือเปล่า

<ทานตะวัน> ก็เหมือนกัน

ตอนนั้นหมกมุ่นว่าอย่างไรก็ต้องขายให้แพงให้ได้ เลยใส่ราคา 2 ล้านยูโรไป แต่พอมองย้อนกลับมาวันนี้ที่รับรู้เรื่องค่าครองชีพกับค่าแรงโดยเฉลี่ยแล้ว มันเป็นตัวเลขที่ไม่น่าเชื่อเอาเลย

ถ้าไม่ได้อ็องรี มาร์โซที่หลงใหลในภาพของผม ข้อเสนอแบบนั้นก็คงไม่เข้าหูใคร

“เขาตัดสินแล้วว่ามีค่าพอ ดังนั้นไม่ต้องห่วงหรอก”

แยนเซนวางมือลงบนศีรษะผม

ไม่ใช่ความกังวล แต่เป็นความไม่คุ้นเคย

ศิลปะคือสิ่งที่ศิลปินกับผู้ชมร่วมกันก่อร่าง

ทั้งที่คิดอย่างนั้นอยู่แท้ๆ แต่ราคาที่พวกเขากำหนดกลับทำให้ผมตั้งตัวไม่ติด คงเพราะในตอนนี้ผมยังทำใจไม่ได้

เพราะคุณค่าของภาพที่ผมมองกับมาตรฐานของพวกเขาต่างกันนั่นเอง ถึงอย่างนั้นผมก็ทั้งซาบซึ้งใจและรู้สึกแปลกแยกไปพร้อมกัน

บางทีผมอาจไม่ได้อยากขายงานให้แพง แต่อยากเพียงแค่ให้มีคนยอมควักเงินซื้อ

ในตอนนี้ผมคงสรุปความรู้สึกของตัวเองได้ประมาณนั้น

“เอาล่ะ ก็ดึกแล้ว ไปกินข้าวกันก่อนเถอะ ฉันรู้จักร้านเด็ดอยู่”

มาร์ติน แยนเซนก้าวนำอย่างองอาจ

ว่าแล้วก็เลยเวลามื้อเย็นมานาน คุยต่อเนื่องจนหิวกว่าปกติหลายเท่า

พอนั่งรถของเขาออกไป ไม่นานทิวทัศน์คุ้นตาก็เข้ามาในสายตา

“อา”

ตอนแรกทั้งมืดและเปลี่ยนไปมากจนจำไม่ได้ แต่พอมาถึงโบสถ์แซ็งตโรฟิม ความทรงจำเก่าๆ ก็ผุดขึ้นมาเป็นระลอก

‘ยังเหมือนเดิมนี่นา’

อิฐที่ซีดจาง เสากับประติมากรรมที่ชวนให้นึกถึงศิลปะแบบคอรินเธียน

ประตูไม้เก่าที่ชวนให้รู้สึกอบอุ่นใจเสียด้วยซ้ำ

ทุกอย่างยังคงเหมือนเดิม

ถ้าเลี้ยวเข้าซอยขวาตรงนี้ จะเจอซากโรงละครโบราณ เดินเข้าไปอีกหน่อยก็ถึงสนามกีฬาโรมัน

จากสนามกีฬาโรมันไปยังบ้านสีเหลืองที่ผมเคยอยู่ เดินไม่ถึงสิบนาทีด้วยซ้ำ

‘น่าเสียดายจัง’

เควินจากพิพิธภัณฑ์แวนโก๊ะบอกผมว่าบ้านสีเหลืองพังไปตอนสงครามแล้ว

เราเดินต่อไปตามที่มาร์ติน แยนเซนพาไป

“ถ้าไปทางนี้ล่ะก็—”

“โอ้ รู้จักงั้นเหรอครับ?”

จะไม่รู้ได้ยังไง

ก็มาถึงสถานที่ที่ผมวาด คาเฟ่เทอรัสแห่งจัตุรัสฟอรัมแห่งอาร์ลส์

ยิ่งเดินต่อไปพลางคิดว่าไม่น่าใช่ ก็กลับรู้สึกราวกับย้อนกลับไปเมื่อราว 140 ปีก่อน

LE CAFÉ LA NUIT

ผ้าปูโต๊ะกับเก้าอี้สีเหลือง

ผนังกับกันสาดผสมสีเหลืองและสีเขียวสะดุดตา

บนกันสาดมีตัวอักษรสีเขียวเขียนว่า ‘คาเฟ่ยามราตรี’ และที่ผนังก็จารึกชื่อผมไว้อย่างภาคภูมิ

โคมแก๊สดวงใหญ่ส่องสว่างท่ามกลางค่ำคืนสีน้ำเงิน และเหนือขึ้นไปคือฟ้าที่ดาราทอแสง

นี่แหละคาเฟ่ในแบบที่ผมเคยรู้สึกในครั้งนั้น

“ไม่น่าเชื่อ”

“เท่มากใช่ไหมล่ะ? คาเฟ่เทอรัสแห่งจัตุรัสฟอรัมแห่งอาร์ลส์ ทุกวันนี้ก็ยังเปิดกิจการอยู่ในสภาพเหมือนตอนนั้นเลย”

มาร์ติน แยนเซนพูดอย่างภาคภูมิ

“แยนเซนเป็นคนซื้อกิจการไว้เหรอครับ?”

“ก็ราวๆ แปดปีได้แล้วมั้ง รสชาติอาหารมันไม่ไหว เลยยกเครื่องใหม่หมด”

ตอนที่ผมอยู่ที่นี่ รสชาติกาแฟก็ไม่ได้ดีนักเหมือนกัน

น่าจะเหมือนที่โอแวร์ซูว์รวซ ที่เขาซื้อกิจการแล้วปรับปรุงหลายอย่าง

“งั้นกำแพงนั่น แยนเซนเป็นคนทาสีเหรอครับ?”

เดิมทีผนังคาเฟ่แห่งนี้ไม่ได้เป็นสีเหลืองเลมอนเหมือนที่ผมถ่ายทอดไว้ในภาพ คาเฟ่เทอรัสแห่งจัตุรัสฟอรัมแห่งอาร์ลส์

“อันนั้นไม่ใช่หรอก ช่วงยุคเก้าศูนย์มีการบูรณะใหม่”

“คนเขาตามรอยสถานที่ที่วินเซนต์ แวนโก๊ะเคยวาดไว้ แต่พอมาดูแล้วมันไม่เหมือน เลยผิดหวังกัน ก็เลยทาสีให้เหมือนในภาพวาด”

มาร์ติน แยนเซนกับบังแทโฮช่วยกันอธิบายสลับไปมา

สีที่ผมทาเพื่อขับให้ภาพค่ำคืนที่สว่างด้วยแสงไฟถนนกับแสงดาวดูดรามาติก กลายเป็นความจริงขึ้นมาในวันนี้เสียอย่างนั้น

ช่างน่าอัศจรรย์

“เอาล่ะ มีเมนูแนะนำอยู่ งั้นสั่งตามนั้นกันเถอะ”

ที่โรงแรมลาบูที่โอแวร์ซูว์รวซ ผมก็เคยได้รับคำแนะนำเหมือนกัน

ตอนนั้นพวกเขาแนะนำเมนูที่ผมเคยกินเอง ซึ่งอร่อยมาก คราวนี้เลยยอมตามคำแนะนำของแยนเซนอีกครั้ง

คงเพราะดึกแล้วแขกน้อย อาหารจึงมาเร็ว

“คุณปู่ ลองชิมนี่สิครับ”

“อืมๆ กำลังกินอยู่ รสชาติเป็นอย่างไรบ้าง?”

“อร่อยครับ”

ระหว่างกำลังเพลิดเพลินกับมื้อค่ำมื้อดึก ผู้กำกับแดเนียล สกอตต์ที่เงียบๆ ใช้ส้อมอยู่ก็เอ่ยขึ้น

“รู้ไหมว่าไอริส ตอนนี้อยู่ที่ไหน?”

ผมส่ายหน้า

“อยู่ที่มาลิบูน่ะ”

ได้ยินว่ามาลิบูอยู่ทางตะวันตกของลอสแอนเจลิส รัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา

และตอนนี้กำลังจัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ J. พอล เก็ตตี้ซึ่งตั้งอยู่ที่นั่น

“ฉันนึกว่าบุคคลธรรมดาซื้อไปนะครับ”

เคยได้ยินว่าขายไปในราคาแพงมาก เลยเข้าใจว่ามีนักสะสมเก็บไว้ส่วนตัว

พอรู้ว่ามีจัดแสดงก็รู้สึกดีใจ

“เรื่องมันซับซ้อนหน่อย”

แดเนียล สกอตต์พูดกำกวมจนผมเอียงคอสงสัย บังแทโฮเลยอธิบายแทน

“เป็นปัญหาเรื่องการประเมินราคาสินะครับ?”

แดเนียล สกอตต์พยักหน้า

“ปัญหาการประเมินราคาเหรอครับ?”

“ก่อนที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะ J. พอล เก็ตตี้จะซื้อ ไอริสอยู่ในความครอบครองของคนชื่ออัลเลน บอนด์ จำได้ไหมว่าขายกันราคาเท่าไหร่”

“53.9 ล้านดอลลาร์ สถิติสูงสุดในปี 1987 เลยล่ะ”

มาร์ติน แยนเซนสมกับเป็นประธานมูลนิธิแวนโก๊ะ ตอบตัวเลขการซื้อขายได้ทันที

ฟังอีกทีก็ยังเป็นตัวเลขที่มหาศาล

แดเนียล สกอตต์อธิบายต่อ

“ตลกดีที่อัลเลน บอนด์ดันมีหนี้อยู่ 5 พันล้านดอลลาร์ เป็นพวกไม่มีปัญญาแต่เที่ยวปั่นป่วนไปทุกสถานที่ประมูล”

“……หนี้ 5 พันล้านดอลลาร์เหรอครับ?”

ไม่รู้เหมือนกันว่าต้องทำอะไรถึงก่อหนี้ได้ตั้ง 5 พันล้านดอลลาร์ในยุค 80

“แล้วเขาซื้อได้ยังไงครับ?”

เป็นหนี้ตั้ง 5 พันล้านดอลลาร์ แต่กลับจะกระโดดมาซื้อภาพในราคา 53.9 ล้านดอลลาร์ คิดอะไรอยู่ก็ไม่เข้าใจ

“ซอเธอบีส์ นิวยอร์กปล่อยกู้ให้ 27 ล้านดอลลาร์”

นี่มันเรื่องอะไรกันอีกล่ะ?

“สถานที่ประมูลถึงกับปล่อยเงินกู้ด้วยเหรอครับ?”

“เป็นเล่ห์กลเพื่อดันราคาให้สูงขึ้นไง”

“…….”

“ทั้งซอเธอบีส์ นิวยอร์กและอัลเลน บอนด์ ต่างก็ทำให้สารอันทรงเกียรติที่แวนโก๊ะทิ้งไว้ต้องแปดเปื้อน”

งงจนพูดไม่ออก

คุณปู่ก็ดูเหมือนจะจำเหตุการณ์ตอนนั้นได้ จึงเอ่ยขึ้น

“ในตลาดศิลปะนานาชาติก็ไม่อยู่นิ่งหรอกนะ เขาว่าผู้ซื้อกับสถานที่ประมูลฮั้วกันเพื่อดันราคาผลงาน”

ก็น่าเชื่อว่ามีสิทธิ์เกิดขึ้นได้

“อ้อ”

บังแทโฮขยับตัวเล็กน้อย

“อาจารย์ หรือว่า……”

คุณปู่ก็สบตากับบังแทโฮ ดูท่าว่าจะตกใจนิดหน่อย

“มีอะไรหรือครับ?”

“เปล่า ไม่มีอะไรหรอก”

คุณปู่กับบังแทโฮทำท่าเหมือนอยากปิดบังอะไรสักอย่าง ส่ายหน้าแล้วก็พากันใช้ส้อมเขี่ยพาสต้าวนไปมา

“พอราคาถูกดันขึ้นแบบนั้น พอถึงปี 1990 ผ่านไปสามปี ตอนที่พิพิธภัณฑ์ J. พอล เก็ตตี้จะซื้ออีกครั้งก็เลยจำใจต้องซื้อในราคาแพงลิ่วที่ 53 ล้านดอลลาร์”

อัลเลน บอนด์ที่มีหนี้สินล้นตัวไม่สามารถชำระค่าภาพได้ จึงทำให้ไอริสถูกยกเลิกการขาย แล้วนำมาขายใหม่ แต่ก็ยังขายได้ในราคาเท่าเดิมกับครั้งก่อนนั้น

ปล่อยกู้ไป แล้วก็ตั้งราคาให้สูงลิ่วเหมือนเดิมเป๊ะ

ไม่เคยนึกเลยว่าปัญหาจะอยู่ที่การประเมินราคาแบบนี้

ยุคศตวรรษที่ 19 ก็มีเล่ห์เหลี่ยมมากมายก็จริง แต่การกระทำของพวกที่หวังกอบโกยกำไรโดยไม่เป็นธรรม ช่างแยบยลอย่างเหลือเชื่อ

“ไอ้คนสารเลว”

มาร์ติน แยนเซนสาดคำด่าถึงอัลเลน บอนด์

“สุดท้ายตอนซื้อขาย ‘การเดินเล่นของมอเนต์’ ก็ฉ้อโกงจนติดคุก ชีวิตทั้งชีวิตมันคือการโกง”

พอถึงตอนนี้ผมก็เข้าใจแล้วว่าทำไมแดเนียล สกอตต์ถึงบอกว่าเรื่องมันซับซ้อน

“อย่างที่ประธานแยนเซนพูดนั่นแหละ ดอกไอริสที่ถูกไอ้พวกต่ำตมทำให้แปดเปื้อน ดูเหมือนจะได้ศักดิ์ศรีคืนมาจากคำอธิบายของเธอวันนี้”

“อ๋อ”

“ขอบใจมากจริงๆ วินเซนต์ แวนโก๊ะก็คงจะขอบใจเธอเหมือนกัน”

ชายหน้าตาดุหงุดหงิดคนนั้นยิ้มบางๆ

ผมมองเขาเงียบๆ แล้วก็ยิ้มตาม

“ผู้กำกับก็คงจะขอบคุณเหมือนกันครับ”

ผมพูดจากใจ