คอนเซ็ปต์การถ่ายทำคือพาเดินชมรอบอาร์ลพร้อมถ่ายทอดความรู้สึก

ถ้าจำเป็นก็จะมีถามคำถามบ้าง แต่ผมยังลังเลว่าด้วยสคริปต์ย่อที่ทำมาแบบเร่งด่วน จะเล่าออกมาอย่างเป็นธรรมชาติได้ไหม

เพราะมีเขียนไว้แค่ว่าจะไปที่ไหนและจะถามอะไรบ้าง เลยรู้สึกมืดแปดด้าน

“พูดสบายๆ เหมือนเมื่อวานก็พอ”

ผู้กำกับแดเนียล สกอตต์ เสริมว่าไม่ต้องโอเวอร์หรือแต่งเรื่องให้สนุกก็ได้

“ถึงจะเขียนสคริปต์ไว้ แต่เป็นแค่แนวทาง ไม่ใช่กฎตายตัว”

ผมพยักหน้ารับตามคำที่บอกว่าไม่อยากให้มันดูจงใจเกินไป

ยังไงผมก็ชอบเล่าเรื่องอยู่แล้ว งั้นเชื่อใจผู้กำกับแล้วค่อยๆ คุยตามสบายดีกว่า

ให้ความทรงจำเป็นเข็มทิศนำทางก้าวต่อไป

คาเฟ่ที่จัตุรัสฟอรุมเราแวะไปกินมื้อเย็นเมื่อวานแล้ว คงไม่จำเป็นต้องไปซ้ำ

แล้วสนามกีฬาทรงกลมซึ่งเป็นฉากหลังของภาพ “ผู้ชม” ที่วาดคนดูการสู้วัวกระทิงล่ะ

ตอนนี้ยังมีสู้วัวกระทิงอยู่ไหมนะ

โบสถ์แซ็งตโรฟิมที่เมื่อวานแค่เดินผ่าน ก็เป็นที่ที่เหมาะจะนั่งรื้อฟื้นความทรงจำ

แต่ก็ไม่มีที่ไหนเทียบ “บ้านสีเหลือง” ที่ผมเคยฝันถึงการมีชุมชนของจิตรกรได้

กะว่าจะเดินเลาะแม่น้ำโรนช้าๆ ไปยังที่ที่บ้านสีเหลืองเคยตั้งอยู่เหมือนครั้งก่อน

ผมไม่สนกล้องแล้วเลี้ยวเข้าซอกซอย แผ่นกระเบื้องสีเหลืองที่ฝังอยู่บนพื้นถนนสะดุดตา

มีสามเหลี่ยมสีดำชี้ทิศทางอยู่

ผู้ชายสวมหมวกฟางแบกสัมภาระมุ่งหน้าไปไหนสักแห่ง ช่างเหมือนภาพสะท้อนของผมเมื่อก่อน

“นี่คืออะไรครับ”

“บล็อกนำทางไปยังสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับแวนโก๊ะน่ะ”

“แค่ตามอันนี้ไปก็เที่ยวครบหมดเลยเหรอครับ”

“ไม่ขนาดนั้น เอาไว้เป็นข้อมูลประกอบมากกว่า”

ผมหันไปถาม แล้วผู้กำกับแดเนียล สกอตต์ ก็เป็นคนตอบ

ด้วยความตื่นตา ผมมองไปตามทิศที่ป้ายบอกทางชี้ไว้ พอดีว่าเป็นทางไปโรงพยาบาลจิตเวชแซงต์ปอลเดอมอซอล

อยู่ระหว่างทางไปแม่น้ำโรน แวะสักหน่อยก็คงไม่เป็นไร

“งั้นเริ่มจากทางนี้ก่อนนะครับ”

ไม่นานนักเราก็มาถึง ที่นี่ก็เหมือนที่อื่นๆ คือยังคงรักษาสภาพเดิมไว้อย่างดี

แต่เพราะกาลเวลาผ่านไป เลยไม่ให้ความรู้สึกแข็งแกร่งแบบอาคารสไตล์อาหรับ

ตามซุ้มประตูมีหญ้าขึ้นนิดหน่อย ผนังภายนอกบางส่วนก็ลอกหรือดูหม่นๆ

ดูเหมือนไม่ได้เป็นโรงพยาบาลแล้ว

มีป้ายแนะนำว่าเป็น เอสปาสแวนโก๊ะ (สถานที่ของแวนโก๊ะ)

พอผ่านทางเข้าไปก็เข้าสู่สวน

ตรงข้ามกับภายนอก ภายในเหมือนเพิ่งทาสีใหม่ พื้นเป็นสีขาว ขอบตัดด้วยสีเหลืองสด ให้บรรยากาศเรียบร้อยเป็นระเบียบ

ผมเคยค้นพบความสงบอยู่บ่อยครั้งในสวนเล็กๆ ที่จัดไว้ในระเบียงโค้งแห่งนี้

เพราะเป็นฤดูหนาว ดอกไม้เลยยังไม่ผลิบาน แต่แปลงดอกไม้กับสระน้ำก็ยังเหมือนเดิมกับครั้งนั้น

ถึงจะเป็นโรงพยาบาลจิตเวช แต่ก็ไม่ได้เงียบเหงาจนหดหู่ ในช่วงเวลาที่ได้รับอนุญาตก็สามารถเดินไปมาได้ค่อนข้างอิสระ ออกไปที่เทอเรซชั้นสองชมสวนแล้วก็นั่งคุยกันได้ด้วย

จะเรียกว่าบ้านพักฟื้นก็คงได้

“ก่อนจะมาเข้าโรงพยาบาลที่นี่ เกิดน้ำท่วมขึ้น”

ผมเดินทอดน่องในสวน พลางนึกถึงเรื่องตอนที่เข้ารักษาตัว

“ก่อนจะมาที่นี่ ผมก็เคยเข้าโรงพยาบาลของเมืองอยู่หลายครั้ง ผมได้รับความช่วยเหลือจากเรย์เยอะมากเลยครับ”

“เรย์เหรอครับ”

“เขาเป็นหมอที่โรงพยาบาลของเมือง หลังจากที่ผมนอนโรงพยาบาล เขาก็อนุญาตให้ออกไปข้างนอกตอนกลางวันเพื่อให้ผมยังวาดรูปได้”

ทุกคนบอกว่าควรกักผมไว้ แต่เพราะเรย์ไม่ยึดพู่กันไปจากผม เลยพอมีที่ให้หายใจได้บ้าง

มาคิดตอนนี้ ทั้งโรงพยาบาลของเมืองที่อึดอัดเหลือทน และโรงพยาบาลจิตเวชแซงต์ปอลเดอมอซอลที่นี่ ก็ล้วนเป็นพื้นที่ที่มีไว้เพื่อผมทั้งนั้น

แค่ตอนนั้นผมเปราะบางจนแม้แต่ไมตรีก็รับไว้ไม่ไหว เลยเกิดความขัดแย้งอยู่บ่อยครั้งเท่านั้นเอง

“ด้วยเหตุนั้นผมจึงยังทำงานต่อเนื่องได้ แต่ดันเกิดน้ำท่วมช่วงที่อาการชักยืดเยื้อขึ้นพอดี แม่น้ำโรนเอ่อท้น น้ำขึ้นมาถึงแถวบ้านเลย”

“เรื่องใหญ่เลยนะ”

“ใหญ่จริงๆ ครับ ถ้ามีเครื่องทำความร้อนก็คงจะดีขึ้นสักหน่อย แต่นี่ผนังเปียกชุ่มไปหมด ความชื้นสูงมาก ผลงานที่ผมวาดระหว่างรับการรักษาเสียหายหมดเลย”

ทั้งที่ร่างกายกับจิตใจสั่นคลอน ผมก็ยังทุ่มเทเต็มที่กับผลงานทีละชิ้น แต่พองานเสียหายเพราะน้ำท่วม แรงใจก็หายวาบ

“ถึงขั้นคิดว่าบางที ผมอาจจะสู้รบที่แพ้ตั้งแต่ต้นอยู่หรือเปล่า จนทรมานมากเลยครับ”

จนตรอกเสียจนเผลอคิดไปว่าบางทีโลกทั้งใบอาจอยากให้ผมดับสูญ

“ผมพึ่งพาธีโอมาโดยตลอด รูปก็ขายไม่ออก ความสัมพันธ์กับผู้คนก็พังหมด แถมยังมีโรคอยู่ด้วย”

ลมหนาวเฉียดมาเยี่ยมสวนแล้วก็พัดผ่านไป

“แม้ในสภาพแบบนั้นผมก็ยังพยายามวาด แต่พองานกลับพังทลาย ผมก็ทนไม่ไหว แม้จะรับการรักษา แต่พอไม่เห็นวี่แววว่าจะดีขึ้น ผมก็ไม่รู้ว่าควรทำอย่างไรดี”

แดเนียล สกอตต์ ไม่ได้โต้ตอบ แค่ตั้งใจฟังผมพูด

“อ่า งั้นมันคงเป็นเรื่องที่เดิมทีก็เป็นไปไม่ได้ ทุกอย่างกำลังขวางผมอยู่ บางทีนี่อาจเป็นสิ่งที่ไม่ควรทำตั้งแต่แรกก็ได้ ถ้างั้น… ถ้าผมวาดรูปไม่ได้ ผมเป็นอะไรกันแน่ล่ะ ผมเคยคิดแบบนั้นน่ะครับ”

ถ้าวาดรูปไม่ได้ ผมก็ไร้ความหมาย

ถ้าอาการชักหนักขึ้นจนวาดรูปต่อไปไม่ได้ ผมก็คิดว่าคงไม่มีเหตุผลให้มีชีวิตอยู่

“ด้วยความคิดแบบนั้น ผมก็เลยวาดไอริส รวมถึงภาพอย่างค่ำคืนที่ดาราทอแสงหรือต้นไซเปรสด้วย”

“ได้ยินมาว่าต้นไซเปรสเป็นสัญลักษณ์ของความตายใช่ไหมครับ”

แดเนียล สกอตต์ตั้งคำถามช่วยกำหนดทิศทางของบทสนทนา

“ครับ ในเทพนิยายก็มีการพูดถึงความตายอันเศร้าโศกอยู่แล้ว”

เป็นเรื่องที่ปรากฏในเทพปกรณัมกรีก-โรมัน

คีปาริซอส ผู้เป็นที่โปรดปรานของอพอลโล เป็นเพื่อนรู้ใจของกวางตัวผู้ วันหนึ่งกวางกลับถูกหอกที่คีปาริซอสพลาดพลั้งขว้างไปปักจนตาย

คีปาริซอสโศกเศร้าจนทนไม่ไหว ตั้งใจจะตายตาม แต่อพอลโลไม่อนุญาต

คีปาริซอสจึงสิ้นหวัง

เมื่อไม่อาจตายได้ เขาจึงวิงวอนให้ตนเป็นผู้ที่โศกเศร้านิรันดร์ อพอลโลก็จำต้องเปลี่ยนเขาให้กลายเป็นต้นไซเปรส

“วินเซนต์ แวนโก๊ะเคยคิดเรื่องความตายหรือเปล่า”

ผมพยักหน้ารับคำถามของแดเนียล สกอตต์

“เคยคิดครับ”

ผมเอื้อนเอ่ยแล้วเว้นจังหวะไปชั่วครู่

พูดแบบนี้คนอาจมองว่าผมเป็นเด็กที่เข้าใจผิดว่าตัวเองคือวินเซนต์ แวนโก๊ะ

“เพราะเขาโดดเดี่ยวและน่าสังเวชจริงๆ จนผมคิดว่าเป็นไปได้มากครับ”

แดเนียล สกอตต์พยักหน้า เป็นเชิงเชื้อเชิญให้เล่าต่อ

“แต่ยังไงก็ตาม การหยิบต้นไซเปรสมาวาด ไม่ได้หมายถึงแค่ความสิ้นหวัง ความเศร้า หรือความตายเท่านั้นหรอกนะครับ”

“ถ้ามีความหมายอื่นล่ะ”

“สำหรับวินเซนต์ ภาพวาดคือกระบวนการค้นหาคำตอบครับ เขาอาจถ่ายทอดอารมณ์ดิบๆ ตรงๆ ได้ก็จริง แต่สำหรับเขา นั่นเป็นเพียงการแสดงออก ไม่ได้มีความหมายยิ่งใหญ่ไปกว่านั้น”

ไม่ได้หมายความว่าการแสดงอารมณ์ตรงๆ นั้นแย่หรือต่ำต้อย

แค่อยากก้าวไปไกลกว่านั้นผ่านภาพวาด

“ยิ่งใส่ความสิ้นหวังลงไปเรื่อยๆ ก็ไม่ได้ทำให้ดีขึ้น แต่พอวาดไปพร้อมๆ กับการทบทวนตัวเอง ใจมันจะนิ่งสงบลง”

“เหมือนค่ำคืนที่ดาราทอแสงน่ะหรือ”

“ครับ”

พวกเราออกจากเอสปาสแวนโก๊ะ ที่ทุกวันนี้ถูกใช้เป็นศูนย์วัฒนธรรม

ผมเดินมุ่งหน้าไปทางแม่น้ำโรน พลางเล่าต่อ

“ในค่ำคืนที่ดาราทอแสง วินเซนต์เน้นต้นไซเปรสไว้ด้านหน้าและวาดให้ใหญ่ที่สุด จึงพอมองได้ว่าเขากำลังพูดถึงความตายก็จริง”

ผมมองกล้อง

“การทำแบบนั้นเลยทำให้ต้นไม้ดูเหมือนแตะถึงท้องฟ้าไงคะ เหมือนเป็นเส้นทางไปสู่หมู่ดาวที่ส่องงดงาม ผมว่าเขาอาจคิดว่า อย่าเศร้าเกินไปเลย ก็เป็นได้”

แดเนียล สกอตต์กับทีมงานตั้งใจฟังอย่างเคร่งขรึม

“ผมคิดแบบนั้นครับ”

เรื่องความตาย ไม่ว่ามองยังไงก็ไม่มีทางดีได้

แม้ผมจะลงมือทำสิ่งนั้นไปแล้ว แต่ถ้าหลีกเลี่ยงได้ ผมคงทำแน่

ตอนที่วาด ค่ำคืนที่ดาราทอแสง มันช่างเหมือนกับว่าทุกสิ่งทุกอย่างบนโลกบังคับให้ผมไปตาย

เพื่อทนต่อความไม่มั่นคงนั้น ผมจึงวาดต้นไซเปรสที่ชี้ขึ้นไปแตะท้องฟ้ายามราตรี

เพื่อที่ว่าถ้าเลี่ยงไม่ได้ ก็จะได้ไม่ต้องลังเล

ผมเร่งฝีเท้าไป พลางฟังเพลงคลาสสิกที่ลอยอยู่ทั่วพลาซ่า

ไม่นาน แม่น้ำโรนก็ปรากฏในสายตา

ถนนเลียบฝั่งถูกสร้างไว้ดี เดินเล่นไปตามแม่น้ำได้สบาย

ผมเดินไป มองแม่น้ำโรนที่โอบอุ้มสีของท้องฟ้าไว้

แดเนียล สกอตต์ไม่ซักถามอะไร แม้ผมจะไม่ได้พูด เขาเพียงรออยู่เงียบๆ บันทึกบรรยากาศของแม่น้ำโรนด้วยกล้อง

เดิมทีผมไม่ได้คาดหวังอะไรมากกับการถ่ายสารคดีครั้งนี้

แต่พอได้มาถึงอาร์ล ก็รู้สึกต่างจากตอนที่ไปโอแวร์ซูว์รวซ

ที่นั่นคือที่ที่ผมไปเมื่อทำใจยอมรับความตายแล้ว แต่ที่อาร์ลกลับเต็มไปด้วยความทรงจำ เพราะเป็นช่วงที่ผมยังมีความฝันและความกล้า

แค่เดินไปพลางมองแม่น้ำโรน น้ำตาก็เหมือนจะไหล

ถ่ายสารคดีไป พลางนึกถึงภาพที่ผมวาดที่นี่ ผมก็อยากจะคลี่ความฝันที่กดทับไว้กลับออกมาอีกครั้ง

ที่ที่ได้วาดอย่างเสรี และได้อยู่ร่วมกับผู้คน

เมื่อวานคุยกับแยนเซน ผมก็คิดได้อีกว่า สิ่งที่ผมปรารถนาจริงๆ ไม่ใช่การขายภาพให้แพง

แต่อยากวาดภาพที่อยากวาดอย่างเต็มที่และสงบ และอยากคลุกคลีกับผู้คน

ผมได้แสดงให้เขาเห็นว่าผมคิดอะไร และได้รู้ว่าเขาเป็นอย่างไร

ผมจึงยิ่งอยากรีบหาสถานที่แบบนั้นในปารีสให้ได้โดยเร็ว

ต้องหาคนมาร่วมด้วย แต่ผมก็ไม่ได้รู้จักคนมากนัก

กับคุณปู่ ผมคงได้ทำไปด้วยกันต่อ

ถึงจะยุ่งจนยากจะเข้าร่วมกลุ่มไหนได้ แต่ถ้าจางมีแรหรืออ็องรี มาร์โซแวะมาบ้างก็คงดี

ส่วนชีฮยอน ถึงไม่รู้ว่าจะยังวาดรูปต่อไหม แต่ผมยินดีต้อนรับเสมอ

บลานช์ ฟาฟร์ น่าจะเป็นเพื่อนที่ดีได้ แต่ผมยังไม่รู้ใจเธอ คงต้องถามดู และถ้าไม่มีเฟอร์ดินันโด กอนซาเลซอยู่ด้วยก็คงเหงาไปหน่อย

วางลูกอมไว้ให้สักหน่อยดีกว่า

“……”

ถ้าอยากทำแบบนั้น ก็คงต้องหาเงินก่อน

ไม่นะ

การไปนัดพบกันในตึกดูดีๆ ไม่ใช่สิ่งสำคัญหรอก

ถึงจะแคบและซอมซ่อไปบ้าง ถ้าคนที่ใจตรงกันมาเจอกัน ก็คงสนุกได้ไม่ยาก

พอกลับปารีส จะลองลงประกาศรับสมัครดูไหมนะ

คิดไป เดินไป ไม่ทันไรก็มาถึงที่ที่เคยเป็นบ้านสีเหลืองแล้ว

* * *

แดเนียล สกอตต์ที่ไปส่งโกฮุนแล้วกลับมา นั่งเปิดดูฟุตเทจที่ถ่ายไว้สองวันซ้ำไปซ้ำมา

“เริ่มแล้วเหรอ”

มาร์ติน แยนเซนยื่นกาแฟให้ แล้วถามว่าเริ่มตัดต่อแล้วหรือยัง

“ยังครับ มีเรื่องให้คิดอยู่”

แดเนียล สกอตต์หยุดวิดีโอ แล้วค่อยๆ เป่ากาแฟร้อน

จิบระวังๆ ไปหนึ่งคำก่อนเอ่ยขึ้น

“เธอบอกว่าการวาดคือกระบวนการค้นหาคำตอบ”

“ใช่ ฉันพูดแบบนั้นเอง”

มาร์ติน แยนเซนกล่าวตอบ

“คงเป็นทัศนคติทางศิลปะของโกฮุนกระมังครับ”

“อืม”

“เรื่องที่ว่าศิลปะคืออะไรมันมีความเห็นหลากหลายมากเลยนี่ครับ …ผมชอบประโยคนั้นนะครับ”

“ฉันก็คิดเหมือนกัน”

“มีทั้งความเห็นที่ว่าต้องวิพากษ์ปัญหาสังคม ต้องใฝ่หาความงามเชิงรากฐาน ต้องแสดงตัวตน ฯลฯ แต่ประโยคนั้นเหมือนรวบรวมทั้งหมดไว้ได้เลยนี่ครับ”

“ถูกต้อง”

“สำหรับทั้งวินเซนต์และฮุนแล้ว ภาพวาดคงไม่ใช่แค่ภาพวาดธรรมดาๆ พอคิดแบบนั้นก็อดไม่ได้ที่จะเอาใจช่วยครับ”

บางทีเราอาจเผลอเอาใจช่วยก็เพราะภาพดิ้นรนเอาชีวิตรอดนั้นช่างคล้ายกับพวกเราทุกคน

แดเนียล สกอตต์คิดอย่างนั้น

“แล้วก็เหมือนช่วยให้ผมกล้าคิดว่า ‘ฉันก็อยากลองดูบ้าง’ ด้วยครับ”

“นั่นแหละคือเหตุผลที่ทั้งสองคนได้รับความรัก”

แดเนียล สกอตต์พยักหน้า

เขาจิบกาแฟอีกหนึ่งคำแล้วครุ่นคิด

คำพูดของโกฮุนตอนท้ายสารคดีที่ว่าอยากสร้างอาคารสีเหลือง แล้วรวมตัวเป็นชุมชนศิลปินกับคุณปู่ จางมีแร อ็องรี มาร์โซ บลานช์ ฟาฟร์ และจิตรกรคนอื่นๆ นั้น ไม่ได้ฟังดูเป็นความฝันเด็กๆ เลย

มันให้ความรู้สึกเหมือนสิ่งที่จะเกิดขึ้นในไม่ช้า