วันนี้เป็นวันไปโรงเรียน

ถึงจะหลีกเลี่ยงการสอนวาดภาพที่เป็นรูปแบบตายตัว แต่ถ้าเป็นความรู้พื้นฐานเพื่อทำความเข้าใจวัฒนธรรมก็ยินดีเสมอ

ศิลปะเริ่มต้นจากการรู้จักตนเองและเข้าใจผู้อื่น

เพื่อจะสามารถสื่อสารกับผู้คนหลากหลายได้ อย่างน้อยเราก็ต้องเข้าใจความรู้ทั่วไปและกรอบความคิดร่วมที่คนในยุคนี้มีร่วมกัน

ชีวิตในโรงเรียนและเพื่อนร่วมชั้นน่าจะช่วยได้มาก

“ถึงจะรู้สึกอึดอัดบ้าง แต่เรียนให้จบประถมก่อนนะ หลังจากนั้นจะอยู่ที่ไหนก็แล้วแต่เธอเลย”

คุณปู่พูดขึ้นขณะขึ้นรถ

“อยู่ที่ไหนก็ได้เหรอครับ?”

“ใช่แล้ว จะปารีสหรืออัมสเตอร์ดัมก็ได้”

ถึงจะเคยพูดไปแล้วหลายครั้ง แต่การวาดภาพนั้นทำได้ทุกที่

ถ้าได้อยู่กับคุณปู่ เรื่องสถานที่ไม่ใช่เรื่องสำคัญ

“เรียนศิลปะแค่ไปดูงานตามพิพิธภัณฑ์ก็พอแล้วครับ”

เพราะอินเทอร์เน็ตทำให้ค้นหาข้อมูลได้ง่ายแค่ตั้งใจจริง เรื่องจะอยู่ที่ไหนเลยไม่ใช่ประเด็น

และต่อให้มีอาจารย์เก่งแค่ไหน ถ้าไม่ได้สัมผัสหรือมีประสบการณ์จริง ความรู้ก็ไม่มีค่าอะไร

ต้องรู้สึกถึงงานศิลป์อย่างลึกซึ้ง

ต้องคิดว่าศิลปินตั้งใจจะสื่ออะไรและลองทำตามด้วยตัวเอง จึงจะเข้าใจงานได้อย่างแท้จริง

เรื่ององค์ประกอบ สี รูปทรง หรือการใช้พู่กัน เป็นแค่เรื่องตามมาทีหลัง

“ถึงอย่างนั้นก็เถอะ”

“แล้วถ้าจะเรียนกับใครสักคน คงไม่มีใครเก่งไปกว่าคุณปู่กับคุณน้ามีแรแน่ๆ ใช่ไหมล่ะครับ?”

คุณปู่ขมวดคิ้วอย่างครุ่นคิด แล้วก็พยักหน้า

“ก็จริงนั่นแหละ”

ท่าทียอมรับได้อย่างง่ายดายนั้นดูน่าขำ แต่ก็เป็นเรื่องจริงอย่างไม่ต้องสงสัย

แม้จะยังไม่ได้เห็นงานศิลป์มากนัก

แต่ในบรรดาศิลปินยุคนี้ ผมยังไม่เคยเจอใครเก่งเท่าคุณปู่กับจางมีแรเลย

‘...ยกเว้นอ็องรี มาร์โซ’

คนนั้นแปลกเกินไป คงต้องนับเป็นกรณีพิเศษ

คุณปู่ขับรถออกไป

“ที่โรงเรียนเขาเรียนอะไรกันบ้างเหรอครับ?”

“เรียนเยอะเลยล่ะ วิชาภาษาเกาหลี คณิตศาสตร์ ภาษาอังกฤษ สังคม วิทยาศาสตร์ ดนตรี และศิลปะด้วยนะ”

ภาษาอังกฤษอาจไม่จำเป็นต้องเรียนเพิ่ม แต่สังคมกับวิทยาศาสตร์สำคัญมาก

ตอนคุยกับคุณปู่ มักจะรู้สึกว่าท่านมีความรู้ทางวิทยาศาสตร์สูง และใช้สิ่งนั้นในการสร้างผลงานอยู่บ่อยครั้ง

ไม่ว่าจะเป็นเรื่องแสงและเงา การใช้สีน้ำอย่างเหมาะสม หรือแม้กระทั่งการติดตั้งอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ในผลงาน

บางครั้งก็มีการบิดความรู้ที่เป็นพื้นฐานเพื่อสร้างความรู้สึกแปลกแยก

หากไม่มีความรู้พื้นฐานเหล่านั้น ก็ไม่อาจเข้าใจงานได้อย่างลึกซึ้ง

‘เช่นพวกของที่กินไม่ได้แต่เผลอกินเข้าไป’

นอกจากนี้ วิทยาศาสตร์ก็ยังเป็นสิ่งสำคัญเพื่อป้องกันตัวเองจากอันตรายที่เกิดจากความไม่รู้

และวิชาสังคมก็น่าจะเป็นเครื่องมือช่วยให้สามารถพูดคุยกับผู้คนในยุคนี้ได้ดีขึ้น

ผมยังไม่รู้จักศตวรรษที่ 21 ดีพอ

ภาษาเกาหลีก็เช่นกัน

วรรณกรรมกับดนตรีนั้นแยกจากศิลปะไม่ได้เลย

วรรณกรรมช่วยทำให้แนวคิดที่ศิลปะไม่สามารถสื่อได้ชัดเจน กลายเป็นพื้นฐานของจินตนาการ

ผมเองก็ได้ขยายมุมมองความคิดผ่านการอ่านบัลซัคและฟลอแบร์

อย่าง 『มาดามโบวารี』 เองก็เป็นหนึ่งในผลงานที่มีอิทธิพลกับงานของผมอย่างมาก

แล้วดนตรีล่ะ?

แม้จะไม่มีเวลาฟังบ่อยนัก แต่ผมยังจำการแสดงของวงออร์เคสตราจากโรงเรียนดนตรีปารีสที่ลอแทร็กพาไปดูได้ไม่ลืม

โมสาร์ท, เบโธเฟน, แบร์ลิโยซ ช่างเป็นประสบการณ์ที่น่าตื่นตาตื่นใจเหลือเกิน

ดนตรีคือสิ่งที่วรรณกรรมและจิตรกรรมไม่อาจถ่ายทอดได้

มันคือเสียงของจิตวิญญาณอย่างแท้จริง

ไม่รู้เหมือนกันว่าในเกาหลีศตวรรษที่ 21 เขาสอนวรรณกรรมและดนตรีแบบไหนกัน

แค่คิดก็ตื่นเต้นแล้ว

ระหว่างคิดเรื่อยเปื่อย ตึกสูงที่บังสายตาเมื่อครู่ก็เริ่มลดลง

แทนที่ด้วยกำแพงสูงและยาวที่ทอดตัวยาวสุดสายตา

หรือว่าจะเป็นวัง?

รถวิ่งเร็วเกินกว่าจะมองชัด แต่กำแพงที่ยาวเป็นร้อยเมตรนั้น สลักด้วยลวดลายที่ดูไม่ธรรมดา

‘นี่มันที่อะไรกันแน่?’

ผมกวาดตามองด้วยความสงสัย แล้วคุณปู่ก็ค่อยๆ ชะลอรถ

เบื้องหลังกำแพงมีพระราชวังหรูหรายืนตระหง่านราวกับเทพนิยาย

ถ้าบอกว่าเป็นแวร์ซายก็ยังเชื่อ

“ถึงแล้ว”

คุณปู่พูดขึ้น ผมสะดุ้งด้วยความตกใจ

“ที่นี่คือโรงเรียนเหรอครับ?”

“ใหญ่ใช่ไหม? พ่อกับแม่ของฮุนก็เคยเรียนที่นี่เหมือนกัน”

“มันไม่ได้แค่ใหญ่แล้วนะครับ…”

แม้จะผ่านประตูหน้าเข้ามาแล้ว แต่ก็ยังต้องขับรถเข้ามาอีกไกล กว่าจะมาถึงหน้าอาคารได้ในที่สุด

คุณปู่ขับรถอ้อมรอบน้ำพุแล้วจอดรถ

ตรงกลางของน้ำพุ มีรูปปั้นนางฟ้ากางปีก แสดงความสง่างาม

ไม่ใช่ฝีมือธรรมดาเลย

“ฮุน ไปกันเถอะ”

ขณะที่ผมกำลังพิจารณารูปปั้นน้ำพุ คุณปู่ก็เร่งให้เข้าไป

“ทำไมโรงเรียนมันเป็นแบบนี้ล่ะครับ?”

“ก็คนเป็นพ่อแม่ ย่อมอยากให้ลูกมีสภาพแวดล้อมที่ดีไงล่ะ”

แม้จะเข้าใจความรู้สึกนั้น แต่ก็แอบคิดว่ามันเกินไปหน่อยไหม

พื้นอาคารทั้งหมดเป็นหินอ่อน

ระหว่างที่ผมกำลังจะเดินขึ้นบันไดที่เชื่อมกับประตูหน้า ก็มีชายชราพร้อมกับคนอีกสองสามคนเดินลงมา

“อาจารย์แฮซง!”

“ฮ่า ฮ่า ฮ่า สบายดีใช่ไหมล่ะ”

ดูเหมือนคุณปู่จะไม่มีใครที่ไม่รู้จัก

“น่าจะบอกว่าจะมาถึงเมื่อไรสิครับ ผมนี่รอตั้งแต่เช้าเลยนะครับ”

“ก็กลัวว่าจะออกมาต้อนรับกันวุ่นวายน่ะสิ”

คุณปู่ส่งยิ้มและทักทายกับผู้ติดตามของชายชรา แล้วก็แนะนำผมให้รู้จัก

“หลานชายของผมเอง ฮุน ทักทายหน่อย นี่คือท่านผู้อำนวยการ”

“สวัสดีครับ ผมชื่อโกฮุนครับ”

“รู้จักดีเลยล่ะ ยินดีต้อนรับนะ ขึ้นไปคุยกันข้างบนเถอะ”

ผู้อำนวยการพาคุณปู่กับผมขึ้นไปยังห้องทำงานของเขา

บรรยากาศดูโบราณคลาสสิก แต่ก็ไม่มีของราคาแพงให้เห็น

มีแต่หนังสือจำนวนมากเรียงอยู่เต็มห้อง ทำให้พอจะเดาได้ถึงบุคลิกของท่านผู้อำนวยการ

“ขั้นตอนการย้ายโรงเรียนเสร็จเรียบร้อยแล้ว ต่อไปก็ต้องเลือกครูประจำชั้นให้ฮุน ไม่ทราบว่าควรเป็นครูสอนศิลปะดีไหมครับ?”

“ฮะฮะ”

คุณปู่หัวเราะอย่างเก้อเขิน

“เด็กคนนี้ไม่ชอบให้ใครมาสอนวาดรูปน่ะ ผมแค่อยากให้เข้าเรียนในหลักสูตรปกติ ไม่ใช่แบบนักเรียนพิเศษ”

ผู้อำนวยการพยักหน้าเข้าใจ

“ก็จริง ฮุนเองคงหาคนสอนยากเหมือนกัน ฮ่า ฮ่า ฮ่า!”

ทุกคนที่วาดรูปก็คือครูของผม

แม้แต่คนที่วาดฟองน้ำเหลืองบ้า ๆ ที่อยู่ใต้ทะเลก็ยังสอนอะไรผมได้มาก

ผมไม่อยากจำกัดตัวเองด้วยการเรียนจากแค่ใครคนใดคนหนึ่ง

“จริงสิ ผมมีเรื่องอยากถามครับ ได้ยินว่ามีระบบการเรียนที่บ้านด้วย”

“ครับ สามารถเรียนที่บ้านได้ถึง 30 วัน และถ้าฮุนไปเข้าร่วมงานศิลปะต่างประเทศก็สามารถขอเพิ่มได้”

“แล้วสูงสุดได้กี่วันล่ะ?”

“ได้มากสุด 60 วัน ปีหนึ่งมีจำนวนวันที่ต้องเรียน 170 วัน ดังนั้นถ้านับวันลาอื่น ๆ ไว้ 56 วัน ก็ต้องเข้าเรียนอย่างน้อย 114 วัน แล้วจากนั้นสามารถลดได้อีก 60 วัน”

“อืม งั้นก็หมายความว่าถ้ามาเรียนแค่ 54 วันก็จะไม่ถูกซ้ำชั้นสินะ?”

“ก็ประมาณนั้นครับ”

ดูเหมือนว่าจะต้องมาโรงเรียนอย่างน้อยตามจำนวนวันที่กำหนด ถึงจะสามารถจบการศึกษาได้

ถ้าไม่มีกฎเกณฑ์นี้ก็คงมีคนเรียนจบทั้งที่ไม่เคยมาโรงเรียนเลย จึงต้องตั้งกฎไว้

แต่ที่มาแค่ 54 วันต่อปีก็ยังเรียนจบได้นี่ก็ถือว่าแปลกดีเหมือนกัน

ตอนแรกผมกังวลว่าถ้ามาโรงเรียนจะไม่มีเวลาวาดภาพ แต่ดูท่าจะเป็นความกังวลที่ไม่จำเป็น

เพราะยังมีวันหยุดอยู่ด้วย

เมื่อผมกับคุณปู่พยักหน้ารับ ผู้อำนวยการก็ยกน้ำชาขึ้นจิบอย่างสบายใจ

“งั้นเริ่มเข้าเรียนจริง ๆ พรุ่งนี้แล้วกัน วันนี้พาเดินดูรอบ ๆ ก่อน จะได้รู้ว่าตรงไหนเป็นอะไร”

...

หลังจากเดินชมโรงเรียนเสร็จ ผมก็ตรงไปที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะแพอุมทันที

เป็นเพราะมีนัดสัมภาษณ์กับคิมจีอู และหลังจากนั้นจะมีทีมจากสถานีโทรทัศน์มาด้วย วันนี้เลยยุ่งมากจริง ๆ

“โรงเรียนประถมที่เกาหลีเหรอ?”

พอบอกไปว่าผมไปโรงเรียนมา คิมจีอูก็ตกใจใหญ่

“ทำไมเหรอครับ?”

“ก็ที่นั่นมีแต่พวกลูกคนรวยเท่านั้นน่ะสิ ค่าเทอมปีหนึ่งเกินร้อยล้านวอนแน่ะ”

บ้าไปแล้ว

มันต้องบ้าแน่ ๆ

แม้การศึกษาเป็นเรื่องสำคัญ แต่ใครจะกล้าเรียกเก็บค่าเทอมปีละร้อยล้านได้?

แถมยังมีคนที่ยอมจ่ายแบบไม่สะทกสะท้านอีก

ผมควรรีบบอกคุณปู่ให้ย้ายโรงเรียนเดี๋ยวนี้เลย

“อ้อ แต่นักเรียนพิเศษอาจจะได้สิทธิ์ลดค่าเทอม เธอก็อาจจะจ่ายน้อยกว่าคนอื่นหน่อยนะ”

คำว่า “น้อยหน่อย” นั่นสำคัญว่ามากน้อยแค่ไหนกันแน่

“แต่เอาจริง ๆ เรื่องนั้นไม่ใช่ประเด็นสำคัญหรอก ข่าวใหญ่ต่างหาก!”

“ข่าวใหญ่?”

“ใช่! ผู้อำนวยการ เอริก ดาวเออร์ แห่งพิพิธภัณฑ์ศิลปะวิตนีย์ทวีตว่า อยากเชิญเธอเข้าร่วมวิตนีย์ เบียนนาเล่ ครั้งนี้ให้ได้เลย!”

“พิพิธภัณฑ์วิตนีย์อยู่ที่ไหนเหรอครับ?”

“นิวยอร์ก ประเทศอเมริกา!”

“แล้ว... ทวีตคืออะไร?”

“เอ่อ… มันเป็นพวกโซเชียลมีเดียน่ะ”

“โซเชียลมีเดียคืออะไร?”

“อืม... คิดซะว่าเหมือนไดอารี่ที่ทุกคนมาเปิดอ่านร่วมกันก็แล้วกัน?”

“ไดอารี่ที่ให้คนอื่นมาอ่านด้วยเหรอครับ?”

“แป๊บนึง! เดี๋ยวนี้ฉันจะเป็นคนถามบ้าง!”

คิมจีอูกางแขนออกอย่างเว่อร์วัง

“ก็ผมต้องเข้าใจก่อนถึงจะตอบได้นี่ครับ”

“ก็จริง… เอาเป็นว่าวิตนีย์ เบียนนาเล่ เป็นงานศิลปะระดับโลกที่ใหญ่ที่สุดงานหนึ่งเลยล่ะ ถือว่าอยู่ในสามงานใหญ่ร่วมกับเวนิส เบียนนาเล่ และเซาท์เปาโล เบียนนาเล่ แล้วพักหลัง วิตนีย์ กำลังมาแรงสุด ๆ เลย”

ฟังดูเหมือนเป็นงานที่ยิ่งใหญ่มาก

“แล้วไงต่อครับ?”

“ปัญหาคือ… มันจะเริ่มเร็ว ๆ นี้แล้วไง ดูเหมือนเขาอยากเชิญเธอให้ทันจริง ๆ”

“แต่ผมยังไม่ได้รับการติดต่ออะไรเลยนะครับ”

“จริงเหรอ? ไม่ได้พูดแค่โปรโมตเฉย ๆ แน่นอนเลยนะ”

คิมจีอูเม้มปากเหมือนกำลังครุ่นคิด

“แล้วถ้าสมมติว่าพิพิธภัณฑ์วิตนีย์ติดต่อเธออย่างเป็นทางการจริง ๆ จะทำยังไง? เธอก็ต้องไปโรงเรียนอยู่ไม่ใช่เหรอ?”

เรื่องนั้นจริง ๆ แล้ว คุณปู่เพิ่งสอบถามกับทางโรงเรียนไปเมื่อตอนเช้า

ผู้อำนวยการบอกว่าถ้าเป็นงานใหญ่ ๆ ก็สามารถนับเป็นวันเข้าเรียนได้

แต่ว่ามีเรื่องที่ผมรู้สึกไม่สบายใจอยู่เรื่องหนึ่ง

“เบียนนาเล่แบบนี้ เขาให้คะแนนด้วยใช่ไหมครับ?”

ผมรู้สึกขัดแย้งกับการตัดสินคะแนนในผลงานที่ใส่ใจทำอย่างสุดหัวใจ

มีทั้งคนที่ได้รางวัลและคนที่ไม่ได้ และผมไม่อยากให้ค่าของศิลปินหรือผลงานถูกกำหนดด้วยการได้รับรางวัลหรือไม่

“ไม่ ๆ ในวิตนีย์ เบียนนาเล่ไม่มีรางวัลนะ ถึงจะมีรางวัลพิเศษให้กำลังใจก็เถอะ แต่มันไม่ใช่แบบให้คะแนนแบ่งลำดับกันอะไรแบบนั้นหรอก”

เหมือนว่าจะมีเงินสนับสนุนเพื่อช่วยให้ศิลปินสามารถทำงานต่อไปได้

“จริง ๆ แล้ว งานนี้เริ่มต้นขึ้นมาเพื่อ ต่อต้านวงการศิลปะกระแสหลัก ที่มีแต่ผลงานของศิลปินดัง ๆ น่ะ เพราะงั้นถึงได้มีงานหลากหลายมากมาย และคนมาเยอะด้วย ถือว่าเป็นแนวหน้าของศิลปะร่วมสมัยเลย”

“เหมือนกับ Salon des Indépendants ใช่ไหมครับ?”

“ใช่เลย!”

นิทรรศการ Salon des Indépendants ที่เคยจัดแสดงงานของผมด้วย

จากที่ฟังมา งานวิตนีย์ เบียนนาเล่ ดูคล้ายกับงานนั้นที่ศิลปินรวมตัวกันต่อต้านระบบที่กดขี่ของสถาบันศิลปะแห่งชาติของฝรั่งเศส

ถ้าเป็นงานในแนวทางนั้น ผมอยากเข้าร่วมมาก

และเพราะมีงานหลากหลาย ก็น่าจะช่วยให้ผมเปิดหูเปิดตามากขึ้นด้วย

“แต่ถ้าจะเริ่มแล้ว ตอนนี้ไม่ช้าไปเหรอครับ?”

“ก็เรื่องนั้นแหละ… จริง ๆ งานนี้ไม่ได้เคร่งขนาดนั้น ถ้าพิพิธภัณฑ์วิตนีย์กับเธอตกลงกันได้ ตอนนี้ก็ยังไปเข้าร่วมได้อยู่นะ?”

“อา…”

“หืม? ทำไมเหรอ? มีวิธีเหรอ?”

“ไม่ใช่ครับ คือ… ตอนนี้ไม่มีงานจะแสดงเลย เพราะเอาไปแขวนหมดแล้ว”

คิมจีอูอ้าปากค้าง

เธอรู้สึกเสียดายแทนผมอย่างเห็นได้ชัด ขอบคุณจริง ๆ

“แต่จู่ ๆ ทำไมเขาถึงอยากเชิญผมล่ะครับ?”

“อ้อ! เมื่อไม่นานมานี้ มีคนชื่อแคโรไลน์ สตริกแนะนำเธอไง คนนี้มีอิทธิพลสุด ๆ ที่อเมริกา ถึงขั้นเรียกเธอว่า ‘ผู้ก่อตั้งโชโคลาติซึม’ เลยนะ”

“โชโคลา…ติซึม?”

ไม่เคยได้ยินคำนี้มาก่อนเลย

“เป็นการรวมคำว่า Chocolat กับ ism ไง หมายถึงงานศิลปะที่ไม่ซับซ้อน แต่หวานและทำให้คนมีความสุข เป็นชื่อเรียกแนวงานของเธอน่ะ น่ารักดีออก”

ผมเริ่มสงสัยว่าแคโรไลน์ สตริกมีเรื่องโกรธแค้นผมหรือเปล่า

ไม่อย่างนั้น คงไม่ตั้งชื่อเรียกอะไรที่น่าอายแบบนี้หรอก

“ถ้าแปลเป็นภาษาเกาหลีล่ะ จะใช้คำไหนดี? ‘ลัทธิช็อกโกแลต’? ‘ลัทธิขนม’? หรือว่า ‘ขบวนการขนมหวาน’ ดีไหม? เธอจะได้เป็นผู้ก่อตั้งเลยนะ ฮ่าฮ่า!”

น่ากลัวเกินไป…

“ผมว่าใช้คำอื่นจะดีกว่าครับ…”

คิมจีอูหัวเราะเบา ๆ

“ฮึ ๆ ล้อเล่นน่า แต่จริง ๆ นะ ถึงจะเริ่มจากคำพูดล้อเลียน แต่การที่เธอตอบรับมันอย่างสง่างามแบบนี้ ฉันว่าก็ดูดีเหมือนกันนะ”

“แต่ผมยังไม่เข้าใจอยู่ดี ว่าทำไมเขาถึงพูดแบบนั้น…”

“คนพรรค์นั้นไม่ต้องไปใส่ใจหรอก”

คิมจีอูพูดอย่างเด็ดขาด

“แล้วคำว่าโชโคลาติซึ่มนี่ ก็ไม่ต้องเก็บมาคิดมากหรอก อย่างอิมเพรสชันนิสม์เองก็มาจากคำดูถูกมอแนเหมือนกัน สุดท้ายก็กลายเป็นชื่อกระแสศิลปะที่ยิ่งใหญ่ได้เลย ไม่เห็นจะต้องคิดลบเลยเนอะ?”