ยามดึก

เดเมียน คาร์เตอร์ยืนเหม่อมองผลงานของ อ็องรี มาร์โซ ชื่อ “ความงาม” ที่แขวนอยู่ในห้องจัดแสดงพิเศษของงานซาลงของ SNBA

“ความงาม” ที่เขาคิดว่าเป็นภาพเดี่ยว กลับมีทั้งหมดสามชิ้น และเมื่อถูกจัดวางเรียงเคียงกัน ความหมาย อารมณ์ และเจตนาจึงถ่ายทอดออกมาอย่างชัดเจน

ด้านซ้ายเป็นภาพที่สื่อถึงเหล่าศิลปินผู้ฝากรอยเท้าไว้ในประวัติศาสตร์ศิลป์

ตรงกลางเป็นภาพที่เคยประกาศในการประกวดอาร์นูโว

ส่วนภาพทางขวา แววตาสีมรกตของ อ็องรี มาร์โซ สะท้อนดอกทานตะวันเพียงดอกเดียว

ผลงานชิ้นนี้ใช้ศิลปินในยุคก่อนถ่ายทอดอดีต แสดงแผ่นหลังของตัวเองเพื่อนิยามปัจจุบัน และสื่อถึงอนาคตผ่านสายตาที่จ้องมองทานตะวัน

งานศิลปะชิ้นนี้ครอบคลุมตั้งแต่บทบาทของภาพที่เป็นเครื่องมือถ่ายทอดข้อมูล ไปจนถึงการก้าวสู่การสร้างสรรค์

“ความงาม” ราวกับบทสรุปของประวัติศาสตร์ศิลป์ บรรจุเรื่องราวยาวเหยียดและชวนให้เกิดความสงบศรัทธา จนดูคล้ายทริปติคแท่นบูชาสามแผง

แม้เหตุการณ์เมื่อวานน่าจะส่งผลกระทบอยู่บ้าง แต่ “ความงาม” ของอ็องรี มาร์โซ กลับได้รับเสียงชื่นชมล้นหลาม

เดเมียน คาร์เตอร์พยักหน้า เห็นว่าเป็นผลงานที่สมควรได้รับการสรรเสริญจริงๆ

‘ภาพงามมาก’

เดเมียน คาร์เตอร์ชื่นชมพรสวรรค์ของอ็องรี มาร์โซอย่างสุดใจ

ในสายตาของพิพิธภัณฑ์ร่วมสมัยปี 2028 ที่ผ่านการเปลี่ยนแปลงนับครั้งไม่ถ้วน อ็องรี มาร์โซเป็นตัวตนที่ยากจะอธิบาย

วิธีใช้รูปทรงและสีสันนั้นคลาสสิก ทว่ามีจุดต่างจากศิลปินและผลงานอื่นอย่างเด่นชัด

แทนที่จะทดลองสไตล์แปลกใหม่ เขากลับขับเน้นและขัดเกลาความงามของคุณค่าดั้งเดิม

‘วาดได้แบบนี้แล้วยังเป็นที่รัก นี่มันน่ายินดีสักแค่ไหนกัน’

เดเมียน คาร์เตอร์แน่ชัดว่าเขากำลังอิจฉาอ็องรี มาร์โซ

“คาร์เตอร์”

เมื่อได้ยินเสียงอันคุ้นหู เดเมียน คาร์เตอร์หันไปและทักทายอย่างยินดี

“ท่านเคานต์ โกซูยอล”

โกซูยอลมองมือที่เดเมียน คาร์เตอร์ยื่นมา ก่อนจะจับเบาๆ แล้วเขย่า

“ดึกดื่นป่านนี้ มีธุระอันใดหรือ”

โกซูยอลเลื่อนสายตา

“ดูเหมือนเราคิดเหมือนกัน”

“อยากชมเงียบๆ น่ะสิ”

เดเมียน คาร์เตอร์ยิ้มบาง แล้วหันกลับไปมอง “ความงาม” อีกครั้ง

สองยอดฝีมือยืนเคียงกัน ชมผลงานโดยไร้ถ้อยคำ

เวลาผ่านไปเท่าไรไม่อาจรู้

โกซูยอลเป็นฝ่ายทำลายความเงียบ

“ไม่รู้ว่ายังจำได้ไหม”

“หมายถึงเรื่องใดหรือครับ”

“สมัยเรายังเป็นนักศึกษาปริญญาตรี การศึกษามันคับแคบเหลือเกิน เขาบอกว่าโมนาลิซาไม่ใช่ศิลปะ ผมรับไม่ได้จริงๆ”

เดเมียน คาร์เตอร์ยิ้มมุมปาก

หากมองด้วยทัศนะศิลปะในความหมายสมัยใหม่ “โมนาลิซา” จะไม่อาจถือเป็นศิลปะได้

เพราะภาพนั้นมิได้เกิดจากศิลปินเป็นผู้ริเริ่มอย่างมีตัวตนเป็นศูนย์กลาง แต่เป็นงานรับจ้าง ซึ่งขัดกับแนวคิดศิลปะที่ย้ำความเป็นปัจเจกของศิลปิน

ความประทับใจต่อ “โมนาลิซา” ไม่ได้ตั้งอยู่บนความเป็นศิลปะ หากแต่ควรมองว่าเป็นความเคารพต่อเทคนิคการวาดอันน่าพิศวง

ภาพที่เราเผลอนึกถึงทันทีเมื่อพูดถึงงานศิลปะมาตั้งแต่เด็กอย่าง “โมนาลิซา” กลับถูกบอกว่าไม่ใช่งานศิลปะงั้นหรือ

นี่คือการปะทะกันของแนวคิดที่นักศึกษาศิลปะต้องเผชิญเป็นอันดับแรกเมื่อเข้ามหาวิทยาลัย

“ตอนนั้นผมก็คิดว่าคำพูดนั้นถูกนะ ศิลปะต้องมีตัวตนเป็นผู้กำหนด แต่พอเวลาผ่านไป ความคิดก็ค่อยๆ เปลี่ยน”

เดเมียน คาร์เตอร์ตั้งใจฟัง

“ตอนสอนนักศึกษา ผมถามตัวเองซ้ำแล้วซ้ำเล่า ว่า โมนาลิซา กับ การสร้างโลก จริงๆ แล้วไม่ใช่ศิลปะอย่างนั้นหรือ”

“ท่านหาคำตอบเจอหรือยังครับ”

โกซูยอลพยักหน้า

“เป็นศิลปะสิ”

สองมหาศิลปินสบตากัน

“แม้จะทำตามคำสั่งว่าจ้าง แต่การจะแสดงออกอย่างไร ย่อมขึ้นกับความสร้างสรรค์ของผู้กระทำ”

“ฮะฮะ ถ้าศิลปินทั้งหลายได้ยินเข้า คงผงะกันแน่”

เดเมียน คาร์เตอร์ไม่อาจเห็นด้วยกับคำพูดของโกซูยอล

ความประทับใจที่ได้รับจาก “โมนาลิซา” ไม่ได้เกิดจากการที่ผลงานกับปัจเจกมีปฏิสัมพันธ์กัน

เพราะมันเป็นภาพระดับขึ้นหิ้ง

เพราะผู้ที่วาดเป็นคนดัง

เพราะแขวนอยู่ในพิพิธภัณฑ์ลูฟว์

การชื่นชมเช่นนั้นจึงไม่ใช่ความรู้สึกที่มาจากตัวผู้ชมอย่างแท้จริง แต่เป็นผลมาจากค่านิยมที่ถูกปลูกฝังมาต่างหาก และต่อให้ได้ชมที่พิพิธภัณฑ์ลูฟว์โดยตรงจนรู้สึกสะเทือนใจ ภาพ “โมนาลิซา” ที่จัดแสดงอยู่ก็มีโอกาสเป็นของจริงต่ำมาก

“คิดอย่างนั้นจริงหรือ”

เดเมียน คาร์เตอร์หยุดยิ้ม

“แต่ก่อนผมเชื่อมาโดยตลอดว่าศิลปะเป็นเรื่องของศิลปินเท่านั้น แต่พอยิ่งถามซ้ำๆ ก็เริ่มสงสัยว่า แล้วผู้ชมล่ะ หายไปไหน”

“……”

“การคิดว่าศิลปะพึ่งพาแต่ตัวผู้สร้างเพียงอย่างเดียว มันคับแคบไปหรือเปล่า หากผู้ชมเกิดความซาบซึ้งขึ้นมา ณ ชั่วขณะนั้น มันก็คือศิลปะมิใช่หรือ”

“มันอาจเป็นประสบการณ์ที่ถูกทำให้เป็นความเคยชินก็ได้ไม่ใช่หรือครับ”

“แล้วสิ่งที่พวกเรา ‘สร้าง’ ขึ้นมา ก็พึ่งพาประสบการณ์เหมือนกันไม่ใช่หรือ”

ทั้งสองนิ่งไปครู่หนึ่งเพื่อเรียบเรียงความคิดของตน

โกซูยอลเอ่ยขึ้นก่อน

“เกณฑ์ที่ว่า ถ้าไม่ใช่การกระทำโดยสมัครใจจึงไม่อาจเป็นศิลปะ นั่นแหละที่แบ่งเส้นระหว่างศิลปะบริสุทธิ์กับศิลปะสมัยนิยม”

เดเมียน คาร์เตอร์พยักหน้ารับ

เขามองว่า การที่ช่างในอดีตสร้างสิ่งที่ผู้อุปถัมภ์ต้องการแลกกับเงิน และการที่ช่างเทคนิคสมัยใหม่ผลิตสิ่งที่สาธารณชนต้องการเพื่อผลกำไร สองสิ่งนี้ควรถูกพิจารณาในระนาบเดียวกัน

“ศิลปะสมัยนิยมนั้นปราศจากความเป็นศิลปะจริงหรือ หรือว่าเพียงเพราะเป็นศิลปะที่ ‘เป็นที่นิยม’ เราจึงติดป้ายว่าเป็นของสาธารณะกันแน่ น่าคิดอยู่นะ”

เดเมียน คาร์เตอร์ใช้นิ้วกลางกับนิ้วโป้งแตะแล้วผละออกไปมา พลางตกอยู่ในภวังค์คิด

“ผมมองว่าเหตุผลที่มาร์โซเป็นที่รัก อยู่ตรงนี้แหละ”

โกซูยอลมองดู “ความงาม”

เขาเปิดเผยตัวตนอย่างเต็มที่ในฐานะผู้สร้างสรรค์ ขณะเดียวกันก็ถ่ายทอดสารได้อย่างชัดเจน

ผู้คนตื่นตะลึงกับเทคนิคอันน่าพิศวง และในเวลาเดียวกันก็รับรู้ได้ถึงความคิดและอารมณ์ของเขา

เมื่อดวงตากับหัวใจเชื่อมโยงกันอย่างลึกซึ้งและสอดคล้อง นั่นแหละที่ผู้คนตามหาอยู่ไม่ใช่หรือ

โกซูยอลเชื่อว่า คนไม่ได้ไปชมงานแสดงเพียงเพราะพิพิธภัณฑ์ศิลปะสอนให้ทำอย่างนั้น

เขาไม่ได้คิดว่าผู้คนพอใจกับความทะนงตน การสะกดจิตตัวเอง หรือการเสพงานแบบลวงตา

“เมื่อวานฮุนทำให้คุณลำบากใจสินะ”

เดเมียน คาร์เตอร์ส่ายศีรษะ

“แต่ผมเองก็คิดแบบเดียวกับฮุน”

โกซูยอลไม่เอ่ยขอโทษ

“คราวหน้าเจอกัน เรามาหาคำตอบสำหรับเรื่องที่คุยกันวันนี้กันเถอะ”

เพียงแต่ให้สัญญาว่าจะมีครั้งต่อไปเท่านั้น

“จะตั้งตารอ”

เดเมียน คาร์เตอร์ยิ้มอย่างเป็นมิตร

* * *

“แฮ่ก แฮ่ก”

“สดชื่นดีไหม”

คุณปู่ถามด้วยท่าทางอารมณ์ดี

ไม่มีแรงตอบ แม้แต่แรงยืนก็ไม่มี จึงทรุดตัวลงนั่งแล้วส่ายหน้าแทน

นี่ก็ครบสัปดาห์แล้วที่ออกกำลังกายตอนเช้ากับคุณปู่

รู้ว่าท่านชอบออกกำลังกาย แต่ไม่คิดว่าจะดีใจถึงเพียงนี้

พักนี้สีหน้าท่านดูสดใส

“เหนื่อยมากไหม”

พยักหน้า

“ทำสม่ำเสมอหน่อย เดี๋ยวฟิตขึ้นแล้วจะอยากวิ่งเอง”

“ไม่มีทางหรอกครับ”

ผมจับมือคุณปู่แล้วลุกขึ้น

“แต่ก่อนเธอชอบขึ้นเขาไม่ใช่หรือ”

“ก็มีอะไรให้ดูเยอะนี่ครับ”

เดินเล่นหรือปีนเขายังพอสนุกกับการมองรอบๆ ได้ แต่ให้มาชอบวิ่งน่ะยากจริงๆ

กระนั้นก็ตาม ถ้าอยากกินของอร่อยเยอะๆ แล้วยังรักษาสุขภาพ ก็ต้องวิ่ง

ช่างเป็นโศกนาฏกรรมอะไรเช่นนี้

ความเจ็บปวดทางกายพอทนได้เพื่ออาหารของวันพรุ่งนี้ แต่ทั้งที่รู้ว่าวันพรุ่งนี้ต้องทรมานอีก ก็ยังไม่อาจละทิ้งอาหารพลังงานสูงได้

มนุษย์ช่างน่าสงสารนัก

“ดูสิ ถ้ากินเช้าแล้วค่อยไปก็คงพอดีเวลา”

คุณปู่เช็กเวลา

วันนี้เป็นวันที่จะถ่ายทำสารคดีที่นัดกับมาร์ติน แยนเซนไว้ บังแทโฮก็จะไปสมทบที่กองถ่ายด้วย

อยากรีบเริ่มทำงานแล้ว

ถ้าอยู่ที่นี่ต่อไป เกรงว่าจะต้องวิ่งไม่หยุดเพราะอาหารของเชรี กาโด

คิดได้เท่านั้นก็ชั่วครู่

พออาบน้ำเสร็จแล้วไปที่ห้องอาหาร กลิ่นหอมมันที่ยากจะพรรณนาก็ล่อจมูกทันที

“กลิ่นอะไรเหรอครับ”

ตามหาเชรี กาโด

“ไม่ได้อบขนมมานานเลยนะ ฉันทาเนยอิซินีไว้เต็มๆ เลย ลองไหม”

“ครับ”

ครัวซองต์ที่เชรี กาโดอบนั้น อร่อยจนชุบชีวิตคนตายให้ฟื้นขึ้นมาได้เลย

แค่ได้กลิ่นนี้ ต่อให้วิ่งจนตายก็คงฟื้นได้มั้ง

“ขอกินอีกชิ้นได้ไหมครับ”

“แน่นอนล่ะ กินเพิ่มอีกชิ้นจะไปอ้วนอะไร เดี๋ยวตอนนี้ที่น้ำหนักขึ้นก็ไปออกเป็นส่วนสูงหมด ไม่เป็นไรหรอก”

เชรี กาโดพูดถูก

กำลังอยู่ในช่วงโต ต้องให้อาหารเลี้ยงร่างกายอย่างเพียงพอ

เมื่อกี้เพิ่งลิ้มรสความหอมมันตามธรรมชาติของขนมปังกับเนย คราวนี้อยากทาแยมกินบ้าง

ผมมองหาขวดแยมวอลนัตที่เชรี กาโดทำเอง

ฝาแน่นมาก บิดจนเสียงครางก็ยังไม่ออก อยู่ๆ ก็มีมือโผล่มาตรงหน้าแล้วหยิบแยมวอลนัตไป

เงยหน้าขึ้นก็เห็นอ็องรี มาร์โซก้มมองอยู่

กำลังสงสัยว่าเขาจะหาเรื่องอะไรอีกหรือเปล่า อยู่ดีๆ เขาก็เปิดฝาให้

เรื่องแปลกจริง

“ขอบคุณครับ”

“ขอบคุณอะไรกัน”

ผมถือมีดเล่มเล็กแล้วตักแยมวอลนัตโปะเต็มๆ

“500 เมตร”

“……”

“ไม่กินหรือไง”

“เมื่อกี้หมายความว่าอะไรครับ”

“กินขนาดนั้นก็ต้องวิ่งเพิ่มอีกสัก 500 เมตรสิ”

ขอให้บังแทโฮมาไวๆ ทีเถอะ

“อรุณสวัสดิ์”

พอดีคุณปู่อาบน้ำเสร็จแล้วเข้ามาในห้องอาหาร

“อรุณสวัสดิ์ครับ”

“มาถึงแล้วหรือครับ”

“วันนี้ก็หอมเช่นเคยนะ”

คุณปู่ทักทายมาร์โซกับเชรีอย่างสนิทสนม แล้วหยิบครัวซองต์ขึ้นมาชิ้นหนึ่ง

ท่านชอบแยมวอลนัตอยู่แล้วจึงทาเสียหนาโดยไม่ลังเล

ผมจ้องมองคล้ายจะสื่อว่า ทำไมถึงไม่พูดอะไรกับคุณปู่ แต่กลับมาว่าผมคนเดียว อ็องรี มาร์โซหัวเราะหึในลำคอ

“คนที่ดูแลตัวเองกับคนที่ต้องคอยให้บอกให้ทำ จะเหมือนกันได้ยังไง”

มนุษย์คนนี้ นี่ผมตามใจมากไปหรือเปล่า เดี๋ยวนี้ทำทีเหมือนเป็นติวเตอร์ประจำบ้านไปแล้ว

“คุณศิลปิน”

กำลังจะสวนสักคำ แต่พอดีมีพ่อบ้านอีกคนมาหามาร์โซแทนที่อาร์แซงซึ่งลาพัก

“ทางโรงเรียนมัธยมอ็องรีที่ 4 สอบถามมาว่าคุณจะไปเยี่ยมได้เมื่อไรครับ”

“บอกไปว่าถึงเวลาก็ไป บอกให้หยุดจู้จี้ด้วย”

“จะเรียนให้ทราบครับ”

“……?”

ผมมองประตูที่พ่อบ้านเพิ่งเดินออกไปด้วยความรู้สึกไม่ดีและหวาดระแวง คุณปู่ก็เอ่ยถาม

“โรงเรียนมัธยมอ็องรีที่ 4? นั่นไม่ใช่ที่ที่ฮุนจะไปหรือไง”

“ครับ”

“ทำไมเขาถึงเรียกไปล่ะ”

“เขาว่าครูสอนศิลปะไม่ค่อยดีน่ะสิ”

นี่หมอนี่กำลังพูดอะไรของเขา

“หมายความว่าจะไปสอนหรือไง”

“เป็นไปไม่ได้!”

ผมสะดุ้งลุกพรวดขึ้นมาด้วยความกลัวว่าคำของคุณปู่จะกลายเป็นจริง