มื้อเย็นเราตัดสินใจเลือกกูลาชแบบออสเตรียกับทาเฟลชพิทซ์

ทั้งสองอย่างเป็นอาหารที่ไม่เคยกินมาก่อนเลย กูลาชเป็นสตูว์รสเผ็ดที่มีเนื้อวัว หัวหอม มันฝรั่ง ถั่ว อะไรประมาณนั้น

คุณปู่ที่เริ่มเบื่ออาหารฝรั่งพอเห็นน้ำซุปสีแดงก็ดูดีใจ แต่พอชิมก็ว่าไม่เผ็ด แล้วก็เริ่มหาพริกป่น

พอได้ขวดพริกมาก็เทลงจานกูลาชที่ตักแยกไว้แบบไม่ยั้ง จนพนักงานถึงกับตกใจ รีบเข้ามาห้ามทันที

ไม่รู้ว่าคุณปู่ท่านคิดว่าแค่ไหนถึงเรียกว่าเผ็ดกันแน่

“กินแบบนั้นท้องจะไม่แย่เอาเหรอครับ”

“ไม่เผ็ดเลย ลองกินดูสิ”

คุณปู่ดันจานกูลาชที่ใส่พริกมาเต็มให้

“คราวก่อนตอนกินราเม็ง คุณปู่ก็ว่ามันไม่เผ็ดนี่ครับ”

“ก็บอกว่าไม่เผ็ดแล้วไง”

“ผมเห็นอยู่นะว่าคุณปู่ใส่พริกเยอะขนาดไหน”

“พริกป่นฮังการีน่ะดีต่อสุขภาพ”

“ดีต่อสุขภาพก็ยังเผ็ดอยู่ดีนี่ครับ”

คุณปู่ตักคำใหญ่มาชิมแล้วก็ชมเบา ๆ

“เห็นไหม ปู่ก็กินได้”

แล้วก็ทานต่อแบบไม่หยุด บอกว่ารู้สึกโล่งท้อง

อยากรู้ว่ารสชาติเป็นยังไงเลยลองตักกูลาชมานิดหน่อย

ก็อย่างที่คิด… เผ็ด

พอใส่ซาวครีมสีขาวที่มาด้วยกัน ลงไปผสมแล้วค่อยยังชั่วหน่อย

“กินกับอันนี้แล้วอร่อยขึ้นครับ”

“ปู่ไม่ชอบกินซุปกับซาวครีมน่ะ”

“แต่อร่อยดีนะครับ”

ระหว่างลองกินโน่นนี่ คุณปู่ก็พูดถึงคลิมท์ขึ้นมา

“เบียทริซนั่นเป็นยังไงบ้าง”

หมายถึงภาพฝาผนังตรงบันไดทางขึ้นโดมฮอล ที่ตอนหลังเราสังเกตเห็นลวดลายทองแบบเฉพาะตัวของคลิมท์

“รู้สึกเลยครับว่าไม่มีอัจฉริยะคนไหนที่จู่ ๆ ก็เก่งขึ้นมาจากฟากฟ้า”

คุณปู่พยักหน้า

“ใช่ หลายคนพูดว่าไม่เคยมีใครวาดภาพแบบคลิมท์มาก่อนและจะไม่มีอีกแล้ว แต่ประโยคนั้นไม่ได้หมายความว่าเขาไม่เคยได้รับอิทธิพลจากใคร”

สำหรับศิลปินแล้ว ย่อมเลี่ยงไม่ได้ที่จะได้รับอิทธิพลจากปรากฏการณ์ทางสังคม สิ่งแวดล้อม และงานของศิลปินคนอื่น

“เทคนิคการใช้ทองแบบเฉพาะของเขาก็ได้อิทธิพลจากพ่อที่เป็นช่างทองนั่นแหละ แล้วพอเข้าเรียนในสถาบันศิลปะ ลองวาดภาพหลากหลายแนว ถึงได้มีผลงานอย่าง The Kiss ออกมาได้”

ไม่มีประเภทหรือเทคนิคไหนที่ “ผิด” หรือ “เลวร้าย”

เรอเนซองส์ บาโรก คลาสสิก ล้วนเป็นองค์ประกอบสำคัญที่มาหล่อหลอมตัวเรา

ถ้าแค่ลอกเลียนมันแน่นอนว่าไม่ดี แต่ถ้าใช้เป็นพื้นฐานเพื่อให้เราได้มีตัวเลือกมากขึ้น นั่นก็น่าจะเพียงพอแล้ว

พลังของคนคนเดียวมีขีดจำกัด แต่ถ้าเราต่างมีอิทธิพลต่อกันและกัน ความเป็นไปได้ก็ไร้ขอบเขต

เหมือนที่กุสตาฟ คลิมท์เป็นนั่นแหละ

“พรุ่งนี้ไปเซเซสชันกันเถอะครับ”

อยากเห็นว่าในโลกที่หลากหลายและประวัติศาสตร์อันยาวนาน กุสตาฟ คลิมท์และเพื่อนร่วมอุดมการณ์ของเขา ได้สร้างผลงานแบบไหนเพื่อค้นหาตัวตนของตนเอง

“ดีเลย”

โทรศัพท์สั่น

“เป็นลุงแทโฮครับ”

รับสาย

— “ฮุนอา สบายดีมั้ย”

“ครับ กำลังเดินดูพิพิธภัณฑ์ศิลปะที่เวียนนา แล้วก็กำลังทานข้าวเย็นครับ”

— “โอ้โห อิจฉาเลย อาจารย์ท่านสบายดีใช่ไหม?”

“ดูเหมือนอาหารจะไม่ค่อยถูกปากครับ”

พอมองตาคุณปู่ก็พยักหน้าอย่างจริงจัง

— “งั้นเรื่องใหญ่เลยนะ น่าจะมีซูเปอร์มาเก็ตเกาหลีอยู่แถว Naschmarkt ล่ะ ลองไปหาซื้อราเม็งหรือของแบบนั้นดูสิ”

“แถว Naschmarkt เขาว่ามีขายราเม็งด้วยครับ”

ถ้าอยู่ในห้องพักก็คงเปิดลำโพงให้คุณปู่ได้ยินด้วย แต่เพราะอยู่ที่สาธารณะเลยไม่สะดวก

“เหรอ?”

คุณปู่รีบหยิบสมาร์ตโฟนขึ้นมา ดูเหมือนจะลองค้นหา Naschmarkt ดู พรุ่งนี้คงต้องแวะที่นั่นก่อนกลับหลังจากไปเซเซสชันแล้ว

— “ว่าแต่ วิตนีย์ เบียนนาเล่ ก็จบไปแล้วนี่นะ”

“ครับ”

ในวันที่เกิดความวุ่นวายที่แกลเลอรี่มาร์โซ ฝั่งนิวยอร์กก็จัดพิธีปิด วิตนีย์ เบียนนาเล่ พอดี

ผ่านไปสักพักแล้ว คาดว่าผลงาน <หน้ากาก> ที่ส่งไปคงถูกส่งกลับมาแล้ว

— “<หน้ากาก> กลับมาแล้วนะ ฉันว่ามันสวยเกินกว่าจะเก็บไว้เฉย ๆ ก็เลยลองคัดที่ ๆ เหมาะแก่การจัดแสดงไว้ให้ ลองเปิดดูในเมลนะ ถ้ามีเวลาก็ปรึกษาอาจารย์ด้วยล่ะ”

“แล้วลุงคิดว่ายังไงครับ?”

ถึงแม้คุณลุงบังแทโฮจะคัดแต่ข้อเสนอที่ดี ๆ มาให้ แต่ในหมู่ทางเลือกนั้นก็น่าจะมีที่เจ้าตัวพอใจที่สุด

เลยอยากฟังความเห็นไว้เป็นข้อมูล

— “อืม... ก็คงต้องเป็นที่ที่มีคนเข้าเยอะ ๆ สิ ความปลอดภัยก็ต้องดีด้วย รายได้ก็ต้องพิจารณาเหมือนกัน”

“ครับ”

— “อีกอย่าง ฉันว่างานจัดแสดงถาวรหรือแบบมีระยะเวลาคงดีกว่างานอีเวนต์ครั้งเดียวจบ จะได้ดูแลง่ายด้วย”

ถ้าเป็นงานอีเวนต์ชั่วคราวที่ต้องย้ายที่ไปเรื่อย ๆ คงต้องกังวลหลายอย่าง และก็ไม่มีหลักประกันว่าจะไม่มีปัญหาเกิดขึ้น

— “คิดดูแล้ว ฉันว่าที่ที่ดีที่สุดคือ Tate Modern ใหม่”

“ไม่เคยได้ยินชื่อเลยครับ”

— “อยู่ลอนดอนน่ะ พวกเขาแอ็กทีฟเรื่องจัดหาผลงานจัดแสดงมาก แล้วเขาก็สอบถามเกี่ยวกับผลงานของนายมา ฉันว่าน่าจะดีนะ”

“เขาติดต่อมาก่อนเหรอครับ?”

— “ที่ติดต่อมามีแค่ที่นั่นที่เดียวหรือไงล่ะ”

รู้สึกทั้งดีใจและเขินนิด ๆ เลยหัวเราะเบา ๆ

— “ลองไล่ดูดี ๆ ล่ะ ที่อื่นก็มีข้อเสนอที่ไม่เลวเหมือนกัน”

“จะตรวจให้หมดเลยครับ ขอบคุณนะครับ”

— “จะขอบคุณอะไร มันก็หน้าที่ของฉันอยู่แล้ว งั้นก็ทานข้าวให้อร่อยนะ ฝากความระลึกถึงอาจารย์ด้วย”

“ครับ”

พอวางสาย คุณปู่ก็พูดขึ้นมาด้วยสีหน้าสดใสขึ้นมากว่า

“ฮุนอา ที่นั่นเขายังมีขายกิมจิด้วย พรุ่งนี้ไปกินข้าวกลางวันที่นั่นกันไหม?”

ดูในแผนที่แล้วเป็นร้านที่อยู่ใกล้มหาวิทยาลัยแพทย์เวียนนา เดินจากที่พักไปก็ประมาณ 30 นาที

“ดีเลยครับ”

ไม่ถึงกับชอบอะไรมาก แต่พอไม่ได้กินไปสักพัก ก็รู้สึกคิดถึงกิมจิที่กรอบ ๆ เย็น ๆ ขึ้นมาเหมือนกัน

...

วันรุ่งขึ้น

เราออกจากโรงแรมให้ทันเวลาที่สถานที่จะเปิด

อากาศวันนี้เย็นกว่ามาก ต่างจากเมื่อวานที่อบอุ่น คงเพราะใกล้จะเข้าตุลาคมแล้ว

“อากาศเปลี่ยนเร็วจริง ๆ หนาวไหม?”

“หนาวครับ”

ดูแล้วเสื้อผ้าที่เอามาคงไม่พอใส่เดินกลางแจ้งได้

“ไม่ได้ละ ก่อนจะไปไหนต้องซื้อเสื้อก่อน”

คุณปู่ซื้อแจ็กเก็ตตัวหนึ่งให้จากร้านเสื้อผ้าแถว ๆ นั้น เป็นผ้าหนา ๆ สีเทา ได้ชุดคู่กับคุณปู่ด้วย

“ไปกันเถอะ ไปกัน”

เรานั่งรถแทรมสาย 2 ผ่านจัตุรัสมาเรีย เทเรซ่าและพิพิธภัณฑ์ศิลปะเวียนนา ที่เราไปเมื่อวาน แล้วลงที่หน้าโรงอุปรากรแห่งชาติ

อาจเพราะเป็นเมืองแห่งดนตรี หรืออาจเพราะคำสั่งของจักรพรรดิโยเซฟ โรงอุปรากรแห่งนี้จึงมีความสง่างามไม่แพ้ที่ใด

บนชั้นสองและหลังคาของอาคารสไตล์โกธิกนี้มีรูปปั้นบรอนซ์ของเหล่านักดนตรีตั้งอยู่

เดินเลยไปสักสามช่วงตึก

เราก็มาถึงอาคารที่มีผนังสีขาวและดูเรียบง่าย

ต่างจากอาคารอื่น ๆ บนถนนวงแหวนที่ดูโอ่อ่า แต่กลับมีเสน่ห์น่าประทับใจในแบบของมัน

“ที่นั่น เซเซสชันใช่ไหมครับ?”

“ใช่แล้ว เป็นวิหารของศิลปินกลุ่มเซเซสชัน”

คุณปู่ยิ้มอย่างภาคภูมิใจ

ถ้าอาคารต่าง ๆ บนถนนวงแหวน รวมถึงพิพิธภัณฑ์ศิลปะเวียนนาที่เราไปชมเมื่อวาน เป็นเหมือนวิหารที่รวบรวมศิลปะยุคเก่าเอาไว้ ที่แห่งนี้ก็คือวิหารของผู้ที่เขียนประวัติศาสตร์บทใหม่

ดูเหมือนกุสตาฟ คลิมท์เองก็คิดเช่นนั้น

ลูกกลมสีทองบนหลังคาดูเหมือนพวงมาลาแห่งชัยชนะ

“คนที่นี่เรียกมันว่า ‘กะหล่ำปลี’ นะ”

“กะหล่ำปลี?”

“ตอนแรกคนล้อเลียนว่ากะหล่ำปลีทองคำ แต่เดี๋ยวนี้กลายเป็นชื่อเล่นไปแล้ว”

ขณะรอสัญญาณไฟข้ามถนน ฉันก็ฟังคำอธิบายของคุณปู่

“เฮอร์มัน บาห์ ผู้เป็นที่พึ่งทางจิตใจของกลุ่มเซเซสชัน เคยพูดไว้ว่าให้ละทิ้งความจำเจในชีวิตและความยึดติดกับสิ่งไร้สาระ”

“ความยึดติดเหรอครับ?”

“ใช่ แต่เขาไม่ได้หมายถึงแค่การปฏิเสธศิลปะเก่าเท่านั้นนะ เขาต่อต้านพวกที่ทำลายวงการศิลปะต่างหาก”

คงหมายถึงไม่ใช่พวกศิลปินแนวคลาสสิก แต่เป็นเหล่าขุนนางและจักรพรรดิโยเซฟที่ทำให้ศิลปินต้องติดอยู่กับอดีตแบบนั้น

“มันคือการต่อสู้ของศิลปินผู้อ่อนแอและยากไร้กับอำนาจนั่นแหละ”

“……”

ช่างสูงส่งอะไรเช่นนี้

กลุ่มเซเซสชันแห่งเวียนนามองเห็นอย่างชัดเจนว่าปัญหาอยู่ตรงไหน

พวกเขารู้ว่าหากศิลปินอยากจะเป็นศิลปินจริง ๆ ต้องหลุดพ้นจากอะไรบ้าง

เพราะอิสรภาพอย่างแท้จริงและความเป็นอิสระคือสิ่งเดียวที่จะผลักดันศิลปะให้ก้าวหน้า

ผมเองก็อยากทำเช่นนั้น เลยออกจากสถาบันศิลปะ มุ่งมั่นทำงานของตัวเอง และอยากสร้างชุมชนศิลปิน

“ข้ามถนนกันเถอะ”

ไฟเขียวแล้ว

“กลุ่มเซเซสชันทำงานกันหลากหลายมากนะ พวกเขาออกวารสารชื่อ Ver Sacrum ด้วย”

Ver Sacrum เป็นภาษาละติน แปลว่า “ฤดูใบไม้ผลิอันศักดิ์สิทธิ์”

เป็นชื่อที่สื่อถึงความหวังของพวกเขาที่อยากให้ฤดูใบไม้ผลิมาถึงในโลกศิลปะอันแห้งแล้ง

คำนี้ถูกเขียนไว้ด้วยสีทองตรงหน้าอาคารเซเซสชันด้วย

“พวกเขาระดมทุนจากกิจกรรมเหล่านั้นแหละ ถึงได้สร้างอาคารเซเซสชันขึ้นมา”

พอมองอาคารนี้พร้อมฟังคำอธิบายของคุณปู่ ความรู้สึกก็ท่วมท้นขึ้นมา

รู้สึกภูมิใจในศิลปินรุ่นก่อนที่ทำสิ่งนี้สำเร็จ

แม้จะช้ากว่าศิลปินฝรั่งเศสบ้าง แต่ศิลปินแห่งเวียนนา โดยเฉพาะกุสตาฟ คลิมท์ ก็สร้างพื้นที่พักใจของตัวเองขึ้นกลางเมืองหลวงของจักรวรรดิได้ด้วยแรงตัวเอง

เป็นสมัยใหม่?

เปล่า อย่าไปแบ่งด้วยยุคสมัยเลย

พอเหยียบย่างเข้าสู่สถานที่ที่ศิลปะอย่างแท้จริงได้เริ่มต้นขึ้น ความรู้สึกเก่า ๆ ก็ผุดขึ้นมา

ถ้าชุมชนศิลปินของผมประสบความสำเร็จมากกว่านี้ เราจะสร้างอาคารแบบนี้ที่อาร์ลได้ไหมนะ

ถ้าผมเข้ากับเพื่อนอย่างโกแกง ลอแทรค อองตวน ได้ดีกว่านี้ เราจะทำสิ่งที่ยิ่งใหญ่กว่านั้นได้ไหม

อดนึกถึงเรื่องราวในอดีตไม่ได้เลย

...

สมาคมศิลปะแห่งชาติฝรั่งเศสกำลังเตรียมจัดนิทรรศการประกวดอาร์นูโวอย่างขะมักเขม้น

โดยเฉพาะปัญหาใหญ่คือจะจัดแสดงผลงานกว่า 1,700 ชิ้นจากผู้เข้าประกวดอย่างไรดี

เพราะวิธีการจัดการถูกวางขึ้นอย่างฉุกละหุก แม้แต่ภัณฑารักษ์ระดับแนวหน้าที่ถูกเรียกมาช่วยก็ยังหาทางออกไม่ง่าย

พวกเขาถกเถียงกันเรื่องแนวทางการจัดแสดงที่เสนอมา

“คงต้องใช้ลานหน้าศาลาว่าการแล้วล่ะครับ”

“พื้นที่ก็ยังไม่พออยู่ดี”

“งั้นก็ต้องจัดแสดงสลับรอบกันไป ไม่มีทางจะเอาทุกชิ้นมาไว้ที่เดียวเวลาเดียวกันได้หรอกครับ”

คำแย้งของภัณฑารักษ์คนนั้นเป็นเรื่องถูกต้อง

มีผลงานมากเกินกว่าจะจัดแสดงพร้อมกันทั้งในแง่สถานที่และเวลา

แม้จะหาพื้นที่ใหญ่พอได้ การจัดเรียงผลงานยังไงก็หลีกเลี่ยงความแตกต่างในการมองเห็นไม่ได้

เป็นปัญหาหนักใจของภัณฑารักษ์ทั้ง 11 คนที่ร่วมกันจัดงานอาร์นูโวในครั้งนี้

การประชุมดำเนินต่อเนื่องมาหลายวันแล้ว

ขณะที่การโต้แย้งยังดำเนินไปไม่หยุด มิเชล พลาตินี ที่เงียบมานานก็เอ่ยปากขึ้น

“ต้องสร้างเงื่อนไขให้ทุกคน ต้อง เห็นผลงานให้ได้ค่ะ”

“เป็นไปไม่ได้หรอกครับ เราบังคับใครไม่ได้”

“ถ้าทำได้นะ เราคงไม่ลำบากแบบนี้หรอก คุณมีวิธีดี ๆ หรือไง?”

มิเชลมองรอบโต๊ะอย่างสงบนิ่ง แล้วจึงกล่าวต่อด้วยน้ำเสียงเรียบเย็น

“สถานที่ไม่ใช่สิ่งสำคัญหรอกค่ะ เราต้องทำให้ผู้คนอยากไปหา ‘เรื่องราว’ ที่อยู่ในผลงานไม่ว่าจะวางไว้ที่ไหนก็ตาม”

แม้สายตาของเหล่าภัณฑารักษ์จะเต็มไปด้วยความไม่เชื่อ มิเชล พลาตินีก็ไม่สั่นไหวแม้แต่น้อย

“ก็เพราะฤดูใบไม้ผลิกำลังจะมาถึงยังไงล่ะ”