“ดูเป็นคนเป๊ะจ๋ามากเลยนะครับ”

บังแทโฮเอ่ยขึ้นขณะมองแดเนียล สกอตต์ที่กำลังคุยกับทีมงานผลิต

เหล่าสตาฟพากันเกร็งตัว ตั้งใจฟังคำสั่งผู้กำกับเงียบกริบ

“ก็คนทำงานสร้างสรรค์น่ะ หาคนที่อัธยาศัยดีจริงๆ ยากไม่ใช่เรอะ”

โกซูยอลหัวเราะเบาๆ ตอบกลับ

ท่ามกลางสตาฟที่กำลังย้ายอีสเซลกับเก้าอี้ หลานชายก็กำลังเตรียมสีและพู่กันอยู่ ดูแล้วทั้งน่ารักทั้งน่าชื่นใจ

บังแทโฮมองภาพนั้นอยู่ครู่หนึ่งก่อนจะเอ่ยขึ้นอย่างแผ่วเบา

“เรื่องที่ท่านเคยพูดไว้น่ะครับ”

“อืม”

ถึงจะไม่มีใครเข้าใจภาษาเกาหลีแน่ๆ แต่บังแทโฮก็ลดเสียงลง

“ลองถามผู้อำนวยการอัลเลนดู เขาบอกว่าซื้อผลงานของเดเมียน คาร์เตอร์ไม่ได้ครับ”

คำพูดดังกล่าวเป็นของมาร์คัส อัลเลน ผู้อำนวยการนิวเทตโมเดิร์นแกลเลอรี ผู้ทำสัญญาจัดแสดง ‘หน้ากาก’ กับโกฮุน

โกซูยอลที่ได้ฟังความผิดปกติของเดเมียน คาร์เตอร์จากอ็องรี มาร์โซมาก่อน ขมวดคิ้วแน่น

“ซื้อไม่ได้? หมายความว่ายังไงกัน”

“เขาว่ามีการยื่นประมูลราคาสูงเข้ามาตลอด เลยแบกภาระไม่ไหว เห็นว่าราคาตั้งต้นสูงลิบอยู่แล้ว จึงไม่ค่อยเอะใจนักครับ”

แม้แต่นิวเทตโมเดิร์นแกลเลอรี ที่ทั้งรุกหนักในการจัดหาผลงานและมีฐานะการเงินมั่นคงยังว่าหนักเกินไป ฟังดูไม่น่าเชื่อ

‘ถึงจะแพงแค่ไหนก็เถอะ’

โกซูยอลนึกถึงความสงสัยของอ็องรี มาร์โซ แล้วถามต่อ

“คงไม่ใช่ว่าทุกชิ้นเป็นอย่างนั้นหรอกนะ”

เดเมียน คาร์เตอร์ ศิลปินที่ประสบความสำเร็จทางการค้ามากที่สุดในศตวรรษที่ 21

พิพิธภัณฑ์ศิลปะไหนๆ ก็อยากมีผลงานของเขาสักชิ้นไว้โชว์เพียงเพราะชื่อของเขาก็คุ้มแล้ว

ถ้าราคาแพงเกินไป อย่างน้อยก็น่าจะหาได้สักชิ้นที่ราคาย่อมเยากว่า

“ผมก็ว่าน่าแปลกเลยถามดู เขาบอกว่าราคาเปิดประมูลเริ่มต้นเกิน 3 ล้านปอนด์ครับ”

“โธ่เอ๊ย”

“แล้วยิ่งไปกว่านั้น ต่อให้จะหาซื้อทีหลังเป็นชิ้นที่เคยปิดประมูลได้ในราคาต่ำ ก็ไม่มีงานกลับเข้าสู่ตลาดอีกเลยครับ”

โกซูยอลหันศีรษะไปมอง

“หมายความว่าไม่มีการขายต่อ?”

“ครับผม ผลงานที่เคยปิดประมูลไปแล้วซึ่งยังสามารถตรวจสอบแหล่งที่อยู่ได้นั้น มีอยู่น้อยมาก”

“ฮืม… แล้วงานที่ประมูลไม่ออกล่ะ ยังไงบ้าง งานมีเยอะขนาดนั้น น่าจะมีอยู่ไม่น้อย”

ในโลกการประมูลงานศิลป์ เหตุให้ชิ้นงานประมูลไม่ออกมีหลายกรณี แต่โดยใหญ่ๆ มีสามอย่าง

ไม่มีใครสนใจยื่นราคา หรือราคาปิดประมูลสูงเกินจริงจนผู้ชนะไม่มีกำลังจ่าย

สุดท้ายคือกรณีผลงานถูกปลอม ดัดแปลง หรือชำรุดเสียหาย

ด้วยเหตุผลทำนองนี้ ชิ้นที่ประมูลไม่ออกมักถูกนำกลับมาประมูลใหม่ และโดยทั่วไปจะอยู่ในช่วงราคาที่ต่ำลงกว่าเดิม

“เขาว่างานที่ประมูลไม่ออกก็ไม่กลับมาขายอีกเหมือนกันครับ เลยหาซื้อยากมาก”

“ของตั้งมากมายแบบนั้นไปเก็บไว้ที่ไหนกันนะ……”

โกซูยอลถอนหายใจ พลางนึกถึงเรื่องที่อ็องรี มาร์โซเคยเล่าให้ฟัง

ผลงานของเดเมียน คาร์เตอร์ส่วนใหญ่ไม่ถูกนำออกแสดง ทำให้ไม่รู้แน่ชัดว่าไปอยู่ที่ใด

“ไม่ใช่แค่เรื่องการเก็บรักษาหรอกครับ ผมว่าต้องมองว่าเขาไม่คิดจะขายด้วยซ้ำไม่ใช่หรือครับ?”

คำทักของบังแทโฮทำให้โกซูยอลมีข้อสงสัยผุดขึ้นมาอีก

ต่อให้ในหมู่ศิลปินจะมีคนแปลกๆ เยอะ แต่คนที่ไม่คิดจะขายงานของตัวเองเลยนั้นหาได้ยากมาก

“เป็นไปได้เหรอ ใครจะไม่อยากขายงานตัวเองกัน”

บังแทโฮสบตาโกซูยอลแล้วพยักหน้า

“อย่าบอกนะว่า…”

โกซูยอลนึกถึงกรณีเมื่อก่อน ที่ผลงานไม่ได้จัดแสดงแต่กลับเปลี่ยนมืออยู่ในหมู่นักสะสม หรือถูกใช้เป็นเครื่องมือฟอกเงิน

ด้วยเหตุนี้เขาจึงเคยระวังจนไม่ยอมส่งงานเข้าประมูล

บังแทโฮพยักหน้า

“ถ้าเป็นเหตุผลตรงข้ามกับที่อาจารย์คิด ก็อาจเป็นไปได้ครับ”

“…หมายความว่าเป้าหมายคือการฟอกเงินงั้นเหรอ?”

“ก็เป็นเหตุผลที่เป็นไปได้ครับ”

“จะ…จะเป็นไปได้ยังไง ผู้เข้าร่วมประมูลมีตั้งกี่คนต่อกี่คน”

“ถ้าตั้งแต่แรกก็ล็อกคู่ค้ากันไว้แล้วล่ะครับ ก็เป็นไปได้ไม่ใช่เหรอ”

ถ้าอย่างที่บังแทโฮว่า มีการกำหนดคนซื้อขายกันไว้ตั้งแต่ต้น ต่อให้ดูเผินๆ ก็ย่อมเหมือนว่าเขาไม่คิดจะขายให้คนอื่น

“ไม่สิ แบบนั้นไม่ได้หรอก ก็ยังมีงานที่ประมูลไม่ผ่านอยู่นี่”

ทั้งที่มีผู้ซื้อถูกกำหนดไว้ แต่ผลงานกลับประมูลไม่ออก ก็ดูพิกลอยู่

“อันนี้เป็นความเห็นส่วนตัวของผมนะครับ”

บังแทโฮมองซ้ายขวาเช็กบรรยากาศรอบๆ ก่อนพูดต่อ

“ถ้าเป็นไปตามที่คุณมาร์โซคาดไว้ ก็อาจเป็นเพราะไม่สามารถดันราคาให้ได้ตามที่ต้องการครับ”

“ราคาที่ต้องการ?”

“ถ้าเป้าหมายคือฟอกเงิน ก็ต้องดันราคาปิดให้สูง แต่ถ้าผู้เข้าร่วมมีน้อยหรือไม่คึกคัก ก็ยากจะปั้นราคาตามที่หวังไม่ใช่เหรอครับ”

“…ก็จริง แต่มีอีกอย่างหนึ่ง”

“มีกรณีที่งานถูกยกเลิกเพราะความเสียหายถึง 17 ครั้งครับ”

โกซูยอลเบิกตากว้าง

ไม่ใช่ที่ไหน แต่เป็นผลงานที่ขึ้นประมูลกับซอเธอบีส์ อังกฤษ กลับถูกยกเลิกเพราะความเสียหายงั้นเหรอ

ไม่น่าเป็นไปได้เลย

ไม่มีทางที่ผลงานของเดเมียน คาร์เตอร์จะถูกดูแลอย่างสะเพร่าขนาดนั้น

“ส่วนกรณีที่ผู้ชนะประมูลไม่มีความสามารถในการชำระเงิน มีเป็นเลขสามหลักครับ ถึงแม้งานราคาแพงจะเกิดเรื่องแบบนี้อยู่บ้าง แต่ตัวเลขนี้ไม่ปกติแน่นอน”

โกซูยอลครางฮือ

“ทำไมเพิ่งมาโผล่เอาตอนนี้กัน ผู้ชนะประมูลหนีไปยังพอเข้าใจ แต่เรื่องความเสียหายนี่ สื่อไม่มีทางปล่อยผ่านแน่ คาร์เตอร์เองก็ไม่ยอมนิ่งเฉยหรอก”

“การที่นิ่งเฉยนั่นแหละครับ อาจหมายถึงว่าระหว่างซอเธอบีส์ อังกฤษ กับเดเมียน คาร์เตอร์มีการร่วมมือกันอยู่ไม่ใช่หรือครับ”

คำพูดของบังแทโฮทำให้โกซูยอลยกมือกุมหน้าผาก

ต่อให้จะไม่รู้แน่ชัดว่าเดเมียน คาร์เตอร์ ซอเธอบีส์ อังกฤษ และเจย์ โจปลิงไปก่อเรื่องอะไรไว้ แต่ก็เป็นสถานการณ์ที่ขัดกับสามัญสำนึกจนยากจะเข้าใจ

“อาจารย์ครับ”

บังแทโฮเอ่ยขึ้น

“ผมคิดว่าจะต้องสืบเรื่องนี้ให้กระจ่าง หากมีการทุจริตจริง ต่อให้เป็นเพียงความเป็นไปได้เล็กน้อย ก็ต้องตัดไฟเสียก่อนจะลุกลามครับ”

โกซูยอลมองหลานชายที่กำลังชูพู่กันอยู่หน้ากล้อง

บังแทโฮก็หันมองตามเช่นกัน

“พวกเราไม่อาจปล่อยให้เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าได้หรอกครับ”

บังแทโฮไม่อาจนั่งดูเฉยๆ ให้วงการศิลปะอันโสมมดำเนินต่อไป

หากไม่ทำอะไรเลย เมื่อถึงวันที่โกฮุนได้รู้ตัวตนที่แท้จริงของ “ผู้เชี่ยวชาญสูงสุดแห่งยุคนี้” เขาคงรู้สึกอับอายจนไม่อาจเงยหน้าได้

โกซูยอลก็คิดเช่นเดียวกัน

เขาไม่ต้องการให้หลานชายต้องเผชิญความเจ็บปวดแบบเดียวกับที่ตนเคยผ่านมา

ยิ่งไปกว่านั้น ตอนนี้เป็นช่วงที่เพิ่งเริ่มได้รับความสนใจ จากวิตนีย์ เบียนนาเล่ การประกวดอาร์นูโว และงานซาลงของ SNBA ในส่วนของนิทรรศการพิเศษ

ครึ่งปีแรกของปี 2029 ผลงาน <ปราสาทปริศนา> ที่เขามีส่วนร่วมในฐานะผู้จัดการคอนเซ็ปต์อาร์ต และ <วินเซนต์> ที่กำลังถ่ายทำอยู่ในตอนนี้ ก็กำลังจะออกฉาย

นี่เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญอย่างยิ่งสำหรับโกฮุน

โกซูยอลกำหมัดแน่น ขณะมองโกฮุนที่ค่อยๆ เติมเต็มแคนวาส

* * *

พอเริ่มลงสีรองพื้น ก็มีเสียงประกาศเริ่มถ่ายทำดังขึ้น

ไม่รู้ว่าทำไมผู้กำกับแดเนียล สกอตต์ถึงอยากให้ผมวาด <ไอริส> แต่พอดีผมเองก็อยากปลอบประโลมผู้คนที่บอบช้ำเพราะเดเมียน คาร์เตอร์อยู่เหมือนกัน

เป็นภาพที่เหมาะจะหยิบมาเป็นหัวข้อ

“ไอริสเป็นงานที่วินเซนต์วาดเป็นชิ้นแรก หลังจากเข้าโรงพยาบาลจิตเวชแซงต์ปอลเดอมอซอลครับ”

อยากจะมีดอกไอริสที่บานอยู่ในสวนจริงๆ ตั้งไว้ตรงหน้าเหมือนครั้งนั้น แต่หน้าหนาว ไม่มีทางที่มันจะบาน

แถมยังไม่แน่ด้วยว่าที่นั่นยังหลงเหลืออยู่หรือเปล่า

“วันที่ 8 พฤษภาคม ค.ศ. 1889 ตอนนั้นเป็นช่วงที่ไอริสบานสวยที่สุดพอดีครับ”

พออาการชักกำเริบ ก็ไม่อาจรักษาสติได้ เขาจึงตัดสินใจเข้ารักษาตัวเอง

ถึงโรคจะไม่ทุเลา แต่ในช่วงที่ไม่มีอาการ เขาได้ความหวังและกำลังใจจากการวาดทิวทัศน์รอบๆ ตัว

“ไอริสเป็นงานร่างฝึกมือครับ เขาตั้งใจสังเกตกลีบดอก ฝึกถ่ายทอดรูปทรงและพื้นผิวให้ดี แต่ตรงข้ามกับที่วินเซนต์คาดไว้ กลับได้รับคำชมมาก”

ผมค่อยๆ จัดวางตำแหน่งของดอกไม้

“เขาวาดในเดือนพฤษภาคม แล้วส่งให้ธีโอ เพราะได้รับคำว่าจะช่วยนำไปจัดแสดงในงานแสดงอองเดป็องด็องที่เปิดในเดือนกันยายน ถึงแม้ต้องเสียเงินแขวน แต่ก็ได้แขวนในทำเลที่ดีมากครับ”

ธีโอเขียนจดหมายมาบอกว่า “แม้มองจากไกลๆ ก็ยังดึงสายตา เป็นภาพงดงามที่ความมีชีวิตชีวาเอ่อล้น”

“เพิ่งมารู้เมื่อไม่นานมานี้เองครับ ว่ามันถูกขายไปในราคาแพงมากช่วงยุค 80 วินเซนต์เองไม่ได้คิดว่าเป็นเรื่องใหญ่ แต่ถ้ารู้ว่าผู้คนมองดีขนาดนั้นคงจะแปลกใจมากเลยครับ”

เป็นเรื่องที่คุยกับปู่บ่อยๆ ว่า ศิลปะนี่ช่างเข้าใจยากจริงๆ

งานที่ทุ่มเทสุดหัวใจกลับไม่ก่อให้เกิดปฏิกิริยาใดๆ แต่ภาพที่ไม่ได้คิดมากกลับถูกเชิดชูเป็นผลงานชิ้นเอก

ศิลปะอาจเป็นสิ่งที่ผู้สร้างและผู้ชมร่วมกันทำขึ้น

ผมผสมสีน้ำเงินกับสีดำลงไปเล็กน้อย

“ก่อนวาดดอกไม้ มีข้อควรระวังอย่างหนึ่งครับ ไอริสไม่มี ‘กลิ่น’ วินเซนต์เองก็จงใจวาดให้ชัดเจน เพื่อไม่ให้เกิดความรู้สึกว่ากลิ่นฟุ้งกระจายออกมา”

เพราะอยากถ่ายทอดความเวิ้งว้างปราศจากกลิ่น ผมจึงหยิบอุกิโยะเอะที่ได้รับอิทธิพลมาอย่างมากในเวลานั้นมาใช้

ผมแบ่งขอบด้วยเส้นดำ ซึ่งเส้นเค้าโครงแบบนี้เป็นลักษณะเด่นของอุกิโยะเอะ

ทั้งในสมัยนั้นและตอนนี้ หลายคนยังคิดว่าไม่ควรใช้กรอบเส้นดำ เพราะในความจริงมันไม่ได้มีอยู่ แต่ถ้ามันงดงาม แล้วใครจะว่าอะไรได้ว่าจะวาดอย่างไร

สำหรับผู้เริ่มเรียนวาดรูปอาจควรหลีกเลี่ยงก็ได้ แต่ผมคิดว่าวิธีนี้ช่วยเติมชีวิตชีวาได้ดีมาก

“เหตุผลที่ไม่มี ‘กลิ่น’ เพราะไม่จำเป็นต้องดึงดูดผีเสื้อหรือผึ้ง เขาบอกว่ามันแพร่พันธุ์ด้วยการดีดเมล็ดให้แตกกระจาย”

ผมล้างพู่กันหนึ่งครั้ง คราวนี้ผสมสีน้ำเงินกับสีขาว

แตะลงไปทีละน้อย เกลี่ย แล้วก็ผสมเพิ่มอีกนิดก่อนทาทับ

“สำหรับวินเซนต์ที่นอนรักษาตัวอยู่ มันเป็นดอกไม้ที่ปลอบประโลมใจ เพราะมันผลิบานอย่างสวยงามได้ด้วยตัวเองโดยไม่ต้องพึ่งใคร จึงช่วยบรรเทาความเหงาของคนที่อยู่เพียงลำพังในโรงพยาบาลชนบทลงได้บ้าง”

ความสัมพันธ์กับสหายเพียงไม่กี่คนก็แตกหักจนกู้คืนไม่ได้ ร่างกายและจิตใจผุกร่อนลงทุกวัน เป็นช่วงที่ระส่ำระส่ายอย่างแท้จริง

“เพราะถูกมองข้ามจากทุกคน เลยเหมือนมีความดื้อดึงว่าจะต้องวาดผลงานที่ยอดเยี่ยมให้ได้ เหมือนได้รับความกล้าจากไอริสนั่นแหละครับ”

ผมผสมสีขาวกับสีน้ำเงินเพียงเล็กน้อย

“ผมเคยคิดหนักมากว่า วินเซนต์ทำอย่างไรถึงจะเป็นที่รักได้ คิดจริงๆ จังๆ เลยนะครับ แล้วก็นึกว่า บางทีอาจเพราะหัวใจที่เหมือนไอริสนี่แหละ”

ผมวาดไอริสสีขาวลงไป

“จริงๆ แล้ว แม้จะวาดให้มีชีวิตชีวา แต่มันเป็นภาพที่เศร้ามาก เพราะคำว่า ‘ฉันทำได้ด้วยตัวคนเดียว’ นั้น เป็นคำพูดของคนเหงา”

เพราะมีความพร่อง จึงพูดได้ว่าต่อให้ลำพังก็ไม่เป็นไร

ถ้าไม่ปลอบใจตัวเองสักอย่าง ก็เหมือนจะทำอะไรไม่ได้เลยและจะถูกลืมเลือนไป มันน่ากลัว

คนที่มีความสุข ไม่มีวันเข้าใจความรู้สึกนั้นได้อย่างถ่องแท้

“การวาดรูปมันสนุกครับ แต่พอทำงานเสร็จแล้วจะเหงามาก วาดแบบโฟกัสยาวๆ สิบชั่วโมงยี่สิบชั่วโมง พอเงยหน้าเพราะปวดคอ รอบตัวก็กลายเป็นความมืด ทางกลับบ้านที่ต้องไปคนเดียวเงียบจนรู้สึกเหมือนถูกทิ้งไว้ลำพังในโลกนี้ ยิ่งถ้าเป็นเหมือนวินเซนต์ที่อยู่ในช่วงเวลาที่ไม่ได้รับการยอมรับนานเท่าไหร่ ความรู้สึกนั้นก็ยิ่งทวีคูณ และมันเป็นความรู้สึกที่ไม่มีวันชินได้เลยครับ”

เพื่อผมในวันนั้น

และเพื่อศิลปินในยุคนี้ ผมมีบางอย่างอยากจะบอก

“วินเซนต์สุดท้ายแล้วก็จากไปโดยไม่ประสบความสำเร็จ แต่เขาพยายามด้วยใจที่เชื่อว่าทำต่อไปได้ แม้จะกลัว แม้จะคิดว่าบางทีอาจทำไม่ได้ เขาก็ไม่ยอมแพ้”

ไม่ใช่การโอ้อวด ไม่ใช่คำโกหก ไม่ใช่คำชักชวน

“แค่เพราะคนรอบตัวไม่เห็นคุณค่าของสิ่งที่คุณทำ ไม่ได้แปลว่าคุณผิดนะครับ”

ผมแตะสีเหลืองลงตรงกลางไอริสสีขาว

“ศตวรรษที่ 19 เป็นยุคที่อัจฉริยะมากมายต่างประชันฝีมือ วินเซนต์เองก็อิจฉาเมื่อมองเห็นดอกไม้เหล่านั้น บางครั้งก็ทุกข์ใจ กลัวว่าจะถูกลืมเลือนไปในชนบทอันคับแคบแบบนี้”

ดูเหมือนจะออกมาดี

“แต่ตอนนี้เขาได้รับความรักแล้วไม่ใช่หรือครับ? อย่างที่เขาปรารถนา เขาเองก็เป็นดอกไม้ เราทุกคนควรเชื่อว่าเราคือไอริสของตัวเราเอง”

ผมวางพู่กันลง

“ถ้าคิดแบบนั้นได้ ต่อให้เป็นความกล้าเพียงเล็กน้อย วินเซนต์ก็คงจะดีใจใช่ไหมครับ?”

ผมเอียงหน้ามองกล้องเล็กน้อย รอบข้างเงียบกริบ

ไม่รู้ตั้งแต่เมื่อไร แดเนียล สกอตต์ที่ลงมือถือกล้องเองค่อยๆ เคลื่อนเข้ามาแล้วยื่นหน้าออกมา

“สมบูรณ์แบบ……”

โชคดีที่ดูเหมือนจะสำเร็จในครั้งเดียว