"นี่คือ?"

เสียงของบังแทโฮทำให้ผมหันหัวไป

มีผลงานชิ้นหนึ่งจัดแสดงอยู่ ซึ่งแสดงภาพเงาคนซ้อนทับกันด้วยสีสันหลากหลาย

เงาเหล่านั้นมีทิศทาง ส่วนสูง และรูปร่างแตกต่างกันไป แต่ก็แน่นขนัดจนเต็มผืนผ้าใบขนาด 40F

ใต้ผลงานมีป้ายบอกว่าเป็นผลงานชื่อ <โลก> โดย มาติอัส จอร์โด

โทนสีช่างแปลกตา

คนที่อยู่ชั้นล่างสุดถูกทาด้วยสีที่มีความเข้มของเฉดสูง ส่วนคนที่อยู่ใกล้ขึ้นมาจะถูกระบายด้วยสีเข้ม ซึ่งสร้างความรู้สึกแปลกประหลาดขึ้นมา

การที่ด้านหลังของผู้ที่ให้ความรู้สึกด้านลบมีเฉดสีสว่างอยู่ ดูแล้วพอจะเดาได้ว่าศิลปินมาติอัส จอร์โด รู้สึกอย่างไรกับผู้คนรอบตัวเขา

เขาเป็นใครกันนะ

เป็นคนวาดผลงานแบบไหนกันแน่

ถ้ามาร์โซถึงกับใส่กรอบอย่างดีขนาดนี้ และนำไปแขวนไว้ในห้องจัดแสดงที่เขารักที่สุดขนาดนี้ เขาจะต้องเป็นศิลปินที่ยอดเยี่ยมแน่นอน

และมันก็สมควรจะเป็นผลงานแบบนั้นจริง ๆ

"เขาทำผลงานแบบไหนหรือครับ?"

ผมถามบังแทโฮ

"ไม่รู้สิ"

แม้แต่บังแทโฮที่ฉลาดปราดเปรื่องกว่าใครที่ผมรู้จักยังไม่รู้จักศิลปินคนนี้ ทำให้น่าแปลกใจ

"เป็นยังไงบ้าง?"

อ็องรี มาร์โซเดินเข้ามา

"ดีเลยครับ ไม่ใช่แค่แปลกตา แต่ยังถ่ายทอดมุมมองของตัวเองได้ดี สีสันก็เยี่ยมมากครับ"

"อย่างนั้นหรือ"

"คุณมาร์โซครับ"

บังแทโฮเรียกอ็องรี มาร์โซที่ดูเหมือนจะเดินจากไปหลังจากถามคำถาม

"เป็นผลงานที่ผมไม่เคยเห็นมาก่อน รู้จักศิลปินก็ไม่ใช่ แล้วคุณไปเจอได้ยังไงครับ? หรือเป็นศิลปินคนอื่นที่ใช้นามปากกาใหม่?"

อ็องรีส่ายหัวตอบคำถามของบังแทโฮ

"ซื้อที่จัตุรัสซินโยเรียในฟลอเรนซ์"

"ที่จัตุรัสหรือครับ?"

"เขาเอาภาพมาสองสามใบ วาดภาพเหมือนคนอยู่ตรงนั้น อาร์แซง พวกเราซื้อเท่าไหร่นะ?"

"ผมจำได้ว่า 1,200 ยูโรครับ เป็นเด็กชายที่ไม่ได้เข้าเรียนหนังสือ ตอนนี้ก็คงโตเป็นผู้ใหญ่แล้วล่ะครับ"

อ็องรี มาร์โซยักไหล่พร้อมสีหน้าประมาณว่า ‘พอใจหรือยัง’ แล้วหันหลังกลับ

ฮีโรนีมัส บอช, ราฟาเอล, ฌอง ฟร็องซัว มีแล, โคลด มอแน รวมถึงคุณปู่ของผม

อ็องรี มาร์โซสะสมผลงานของศิลปินผู้สร้างประวัติศาสตร์ในยุคของตัวเองและยังคงได้รับการบันทึกถึงจนถึงทุกวันนี้ แต่เขากลับดูแลรักษาผลงานของศิลปินโนเนมอย่างดีขนาดนี้

"แล้วภาพนี้ล่ะครับ?"

บังแทโฮชี้ไปที่ภาพถัดไป

ก็เป็นอีกภาพที่ผมไม่เคยเห็นมาก่อน

เป็นหอนาฬิกาสีแดงตกแต่งอย่างวิจิตร ที่ยอดหอถูกทาสีเขียวและมีดาวติดอยู่

เหมือนต้นคริสต์มาสเลย

มีชื่อภาพว่า <หอสปัสกายา> และชื่อศิลปินคือ นาตาเลีย อิวานอฟ ซึ่งเป็นชื่อที่ไม่คุ้นหู

"อันนี้คุณมาร์โซซื้อมาจากมอสโกเมื่อปีที่แล้วครับ เธอเป็นนักศึกษาศิลปะที่ไม่สามารถทำงานระหว่างเทอมได้ เลยออกมาวาดภาพตามท้องถนน"

อาร์แซงก็ให้คำอธิบายอย่างสุภาพอีกครั้ง

เขาบอกว่าผลงานที่จัดแสดงอยู่บนผนังด้านซ้ายของห้องจัดแสดงที่ 3 ส่วนใหญ่เป็นของศิลปินโนเนม

"มีบางชิ้นเก็บไว้ในโกดังด้วยครับ แต่คุณมาร์โซเลือกเฉพาะชิ้นที่เขาชอบจริง ๆ มาจัดแสดงไว้ที่นี่"

ผู้ชายคนนี้รักศิลปะจริง ๆ

แม้นิสัยจะสุดแย่ แต่ผมรู้สึกว่าศิลปะคงอยู่มาได้จนถึงทุกวันนี้ก็เพราะคนอย่างเขา

การซื้อผลงานของศิลปินหน้าใหม่ ช่วยให้พวกเขาเลี้ยงชีพได้ และกล้าที่จะสร้างผลงานชิ้นต่อไป

ก็เหมือนกับที่รุสโซเคยซื้อผลงานของอาจารย์ของมิเลต์

"……"

ผมละสายตาจาก <โลก> ของมาติอัส จอร์โด และ <หอสปัสกายา> ของนาตาเลีย อิวานอฟไม่ได้เลย

แม้จะมองอีกครั้ง ก็ยังรู้สึกว่ามันเป็นผลงานที่อ็องรี มาร์โซคู่ควรจะซื้อเก็บไว้

เห็นได้ชัดว่าศิลปินได้ใช้ความคิดอย่างลึกซึ้งว่าจะถ่ายทอดตัวเองในแบบอิสระอย่างไรดี

แม้จะนำไปแสดงในงานวิตนีย์เบียนนาเล่ทันที ผมก็ไม่รู้สึกแปลกแยกเลยสักนิด

มีศิลปินที่มีพรสวรรค์มากมายบนโลกใบนี้ ที่ยังไม่ได้รับการยอมรับและยังคงไล่ตามความฝันของตนตามท้องถนน หรือในห้องแคบ ๆ

มันช่างน่าเศร้า

"ตรงนั้นคืออะไรครับ? ดูเหมือนว่างอยู่"

เมื่อผมชี้ไปที่จุดว่างเปล่า อาร์แซงก็ตอบด้วยรอยยิ้ม

"เคยแขวน <ทุ่งข้าวสาลีเยือกแข็ง> เอาไว้ตรงนั้นครับ อย่างที่ทราบ ตอนนี้กำลังจัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์วิตนีย์อยู่นะครับ"

"อ๋อ"

พอคิดว่าภาพของผมเคยถูกแขวนไว้ที่นั่น ผมก็พยักหน้าอย่างเข้าใจ แต่แล้วก็สงสัยขึ้นมา

"<ผู้มาเยือน> หายไปไหนล่ะครับ?"

จนถึงตอนนี้งานศิลป์ถูกจัดเรียงตามลำดับปีและชื่อนักเขียน แต่ไม่มี <ผู้มาเยือน> อยู่ในหมวดไหนเลย มันชวนให้สงสัย

ถ้า <ผู้มาเยือน> ได้ถูกนำไปแสดงในวิตนีย์เบียนนาเล่ ก็แปลว่ามาร์โซเป็นคนซื้อไปแน่นอน

แต่เกิดอะไรขึ้นกันแน่

หรือว่าเอาไปเก็บไว้ในโกดัง?

"<ผู้มาเยือน> ถูกแขวนไว้อีกฝั่งของผนังครับ ตรงนั้นเลย"

"อ๋อ"

เมื่อหันหัวไปดูก็พบว่าด้านตรงข้ามกับ <ทานตะวัน> ก็ว่างเปล่าเช่นกัน

"เงาของศิลปินได้แนวคิดจากการวางตำแหน่งของทานตะวันและผู้มาเยือนในห้องนี้ครับ"

ผมเคยสงสัยว่าเขาได้ไอเดีย <เงา> มาจากไหน แต่ตอนนี้ได้รู้คำตอบโดยไม่ตั้งใจ

"มาร์โซ"

ขณะผมกำลังคิดแบบนั้น คุณปู่ก็เรียกอ็องรี มาร์โซ

ผมหันไปมองว่าเกิดอะไรขึ้น เหมือนกับทุกคนที่หันความสนใจไปยังทิศทางเดียวกัน

แล้วคุณปู่ก็กล่าวคำที่ไม่คาดคิดออกมา

"ฉันอาจจะมองเธอผิดไป"

อ็องรี มาร์โซเอียงหัวเล็กน้อย

"หลังจากงานนี้จบ เธอแวะมาที่บ้านฉันหน่อยนะ ฉันจะเตรียมรูปไว้ให้เลือกสักสองสามภาพ"

อ็องรี มาร์โซเบิกตากว้าง

ทุกคนในห้องจัดแสดงที่ 3 ต่างตกใจ แต่ผมไม่ประหลาดใจนัก เพราะมีความคิดคล้ายคุณปู่

คุณปู่เคยมองว่าอ็องรี มาร์โซเป็นคนหยาบคาย เห็นเขาเป็นนักสะสมที่ซื้อผลงานเพื่อเก็งกำไร

เขามักทำตัวเป็นจุดสนใจอยู่เสมอ จึงคิดว่าการที่เขาติดต่อมาซื้อผลงานของคุณปู่ อาจมีจุดประสงค์อื่นแอบแฝง

เพราะถ้าซื้อผลงานของ ‘โกซูยอล’ ซึ่งไม่ได้มีการซื้อขายมานาน ก็คงกลายเป็นเรื่องใหญ่แน่นอน

แต่การที่เขาค้นหาศิลปินโนเนมและอุดหนุนด้วยการซื้อผลงานกลับทำให้เขาดูต่างออกไป

คงเป็นความคิดเดียวกับคุณปู่

“ไม่ต้องให้เงินหรอก ฉันแค่ดีใจที่นายบริหารพิพิธภัณฑ์ และใช้รายได้เหล่านั้นเพื่อซื้อผลงานศิลปะเพิ่ม”

เป็นครั้งแรกที่อ็องรี มาร์โซไม่มีปฏิกิริยาอะไร

ชายที่ปกติจะทำตามใจตัวเองโดยไม่แคร์สายตาใคร กลับไม่เอ่ยคำใดออกมา

“ตกลงครับ”

เขาตอบกลับหลังจากเว้นช่วงนาน

ผมรู้สึกดีใจที่ผลงานของคุณปู่ไม่ได้เก็บไว้แต่ในบ้าน และจะถูกนำไปจัดแสดงอีกครั้งในโอกาสนี้

“น่าทึ่งจริง ๆ ค่ะ ที่ถึงขั้นสร้างพิพิธภัณฑ์ ไม่ใช่แค่แกลเลอรี”

เอมิลี ลัฟเวอร์ ผู้ดูแลอุปกรณ์กล่าวด้วยความชื่นชม ทำให้คนอื่น ๆ ต่างพูดเสริมกัน

นอร์แมนก็เข้ามาร่วมสนทนา พร้อมถามอ็องรี มาร์โซที่ยังคงทำเป็นไม่รู้ไม่ชี้อยู่

“ในพิพิธภัณฑ์นั้น จะมีผลงานของศิลปินโนเนมจัดแสดงด้วยหรือเปล่าครับ?”

“ถ้าเป็นงานที่คู่ควรก็จะจัดแสดง”

นอร์แมนยิ้มเล็กน้อย

“ขนาดน่าจะใหญ่น่าดูเลยนะครับ คงมีงานทุกยุคทุกสมัยตั้งแต่ยุคกลางถึงปัจจุบัน การสะสมที่ผ่านมาคงเพื่อสร้างพิพิธภัณฑ์นี้ใช่ไหมครับ?”

อ็องรี มาร์โซไม่ปฏิเสธ

นี่อาจเป็นความหมายของ ‘โนเบลลีส โอบลีจ’ ในแบบของเขา

เหมือนเขาพยายามมอบคุณค่าให้กับผลงานศิลปะมากมาย ทั้งระดับมาสเตอร์พีซและเพชรที่ยังไม่ถูกขัดเกลา

อาร์แซงจึงพูดขึ้นมา

“ท่านศิลปินยึดคำพูดของฌีล เดอเลิซ ไว้ในใจเสมอครับ”

วาทะที่ว่า “ศิลปินทุกคนต่างสรุปประวัติศาสตร์ศิลป์ในแบบของตน” เป็นคำพูดอันโด่งดัง

ผมเองก็เห็นด้วยกับคำพูดนั้นอย่างลึกซึ้ง

บางทีพิพิธภัณฑ์อ็องรี มาร์โซอาจไม่ได้พยายามถ่ายทอด ‘ความหมายแฝง’ ของคำพูดนั้น แต่นำมาสร้างเป็น ‘ความหมายตามตัวอักษร’

“การจัดแสดงผลงานจากอดีตจนถึงปัจจุบัน และไปสู่อนาคต นั่นคือการพิสูจน์ตัวตนของท่านศิลปินครับ”

“……?”

คำพูดนั้นไม่คาดคิดจนผมไม่เข้าใจในทันที

“หมายถึงอะไรเหรอครับ?”

บังแทโฮถามขึ้น และอ็องรี มาร์โซก็ตอบแทนอาร์แซง

“เป้าหมายของฉัน คือจัดแสดงผลงานที่มีอิทธิพลต่อฉัน และผลงานที่ได้รับอิทธิพลจากฉันไว้ในที่เดียวกัน”

เขาเป็นคนแรกที่ใช้คำว่า ‘รับศีลล้างบาป’ นอกเหนือจากนักบวช

“เพราะผลงานทุกชิ้นในพิพิธภัณฑ์อ็องรี มาร์โซ ล้วนเป็นองค์ประกอบที่หล่อหลอมฉันขึ้นมา”

“…….”

“เอ่อ… งั้นหมายความว่าคุณถือว่าพิพิธภัณฑ์ทั้งหมดก็เป็นผลงานศิลปะของคุณเองหรือคะ?”

เอมิลี ลัฟเวอร์ถามด้วยน้ำเสียงประหลาดใจ

“เข้าใจเร็วดีนี่”

คำตอบที่ว่าพิพิธภัณฑ์คือภาพเหมือนอีกแบบหนึ่งของตัวเขา ทำให้ผม บังแทโฮ นอร์แมน และทีมงานตกตะลึงจนพูดไม่ออก

ทั้งที่คิดว่ามันมีความหมายดี เช่น เสริมพลังให้แวดวงศิลปะ ให้กำลังใจศิลปินโนเนม หรือเพื่อคุณค่าทางประวัติศาสตร์ ฯลฯ

แต่เขากลับพูดสิ่งที่คาดไม่ถึง

แนวคิดที่ยึดประวัติศาสตร์จิตรกรรมทั้งหมดเป็นจุดศูนย์กลางของตัวเองมันไม่ใช่แค่เย่อหยิ่ง แต่ถึงขั้นน่าตกใจ

แต่เมื่อคิดถึงอ็องรี มาร์โซที่ผมเคยเห็นมา ก็รู้สึกว่าเขาน่าจะคิดแบบนั้นจริง ๆ ก็ได้

มันชวนกลัวในความจริงใจของเขา แต่ก็อดนับถือไม่ได้

“ขอให้ถือว่าเมื่อกี้ไม่ได้ยินอะไรก็แล้วกัน!”

คุณปู่ตะโกนขึ้นเสียงดัง

...

ระหว่างที่ผู้กำกับนอร์แมนเจรจาสัญญายืมผลงานกับอ็องรี มาร์โซ

ผม บังแทโฮ และคุณปู่ได้นั่งกินของว่างที่คุณเชรี กาโดเตรียมไว้

แม้จะอิ่มพอควร แต่ก็ไม่อาจต้านความหวานของครีมบรูว์เลได้

“เขาเก่งกว่าที่คิดแฮะ อ็องรี มาร์โซ”

เมื่อบังแทโฮพูดขึ้น คุณปู่ก็โมโหทันที

ก่อนหน้านี้พวกเราพยายามห้ามไม่ให้เขากลับบ้านด้วยความไม่พอใจ แล้วตอนนี้ก็เริ่มขึ้นอีกครั้ง

“คนจะหยิ่งยโสขนาดนั้นได้ยังไง! แทโฮ นายก็ได้ยินใช่ไหม! อะไรนะ? ศีลล้างบาป? ผลงาน? ฉันจะไม่ให้รูปไปอยู่ที่แบบนั้นเด็ดขาด!”

ผมรีบปลอบคุณปู่

“ถึงความตั้งใจจะดูแปลก ๆ แต่สิ่งที่เขาทำก็ดีนะครับ อย่างน้อยก็มีศิลปินหลายคนที่ยังสามารถทำงานต่อได้เพราะเขา”

“ก็เพราะความตั้งใจมันไม่บริสุทธิ์ไงล่ะ!”

คุณปู่ดูเหมือนยังรับไม่ได้กับอ็องรี มาร์โซ

จริงอยู่ที่ผมก็รู้สึกแปลก ๆ กับการที่ผลงานของตัวเองกลายเป็นส่วนหนึ่งของพิพิธภัณฑ์อ็องรี มาร์โซ

เพราะมันเหมือนกับว่าผลงานของผมเป็นแค่ส่วนหนึ่งของ ‘ผลงานศิลปะ’ ที่ชื่อพิพิธภัณฑ์มาร์โซ

แต่ถ้ามองอีกมุม มันก็ไม่ได้แย่เท่าไรนัก

“แสดงว่าเขาได้รับอิทธิพลจากงานของผมสินะครับ? รวมถึงของคุณปู่ด้วย”

“……นั่นก็จริง”

“ผมเคยคิดว่าเขาเป็นคนที่ไม่ยอมรับใครเลยนอกจากตัวเอง แต่ดูเหมือนเขาจะตรงไปตรงมาดีนะครับ ก็เลยเข้าใจขึ้นมาบ้าง”

แม้จะพูดว่าศิลปินเหล่านั้นได้รับศีลล้างบาปจากเขา มันฟังดูตลก แต่เขาก็ไม่ได้ปฏิเสธพวกเขา

กลับกัน เขายังให้การยอมรับด้วยซ้ำ นั่นแหละที่น่าประหลาดใจ

“เขามองทุกอย่างโดยมีตัวเองเป็นศูนย์กลาง ทั้งคนที่ส่งผลต่อตัวเขาและคนที่ได้รับผลจากเขา เขามองว่าทุกอย่างเหล่านั้นคือส่วนหนึ่งของตัวเขาเอง โลกทั้งใบหมุนรอบตัวเขา เขาก็เลยทำแบบนั้น”

พอพูดจบ ก็รู้สึกประหลาด

“แปลกใช่ไหม?”

คุณปู่ถาม ผมจึงพยักหน้า

“แปลกจริง ๆ ครับ”

เกือบจะเผลอคล้อยตามเขาเข้าแล้วไหมล่ะ…